Kokaina (Cocaine) - Alkaloid otrzymywany z liści koka bądź syntetyzowany z ekgoniny lub jej pochodnych. Chlorowodorek kokainy był kiedyś powszechnie stosowany jako środek do znieczuleń miejscowych w stomatologii, okulistyce oraz chirurgii nosa, uszu i krtani, ponieważ jego silnie obkurczające działanie na naczynia krwionośne pomaga w hamowaniu miejscowych krwawień. Kokaina jest silną substancją stymulującą ośrodkowy układ nerwowy, stosowaną w celach niemedycznych do wywoływania euforii lub podtrzymywania stanu czuwania. Przyjmowana w sposób powtarzalny doprowadza do uzależnienia. Kokaina, czyli „koka", sprzedawana jest często w postaci białych, przezroczystych, krystalicznych płatków lub białego proszku („śniegu"), nierzadko podfałszowanego różnymi cukrami i środkami znieczulenia miejscowego. Działanie wciąganego przez nos proszku zaczyna się po 1-3 minutach i trwa około pól godziny. Kokainę można przyjmować doustnie, często z alkoholem, a osoby używające łącznie opiatów i kokainy najczęściej wstrzykują ją dożylnie. Termin „uwalnianie zasady" (freebasing) odnosi się do procedury zwiększającej moc działania kokainy przez ekstrakcję czystego alkaloidu kokainy (wolnej zasady) i wdychania podgrzanych jej par z papierosa lub fajki wodnej. Wodny roztwór soli kokainy miesza się w tym celu z substancją alkaliczną (np. proszkiem do pieczenia), a następnie ekstrahuje wolną zasadę kokainy rozpuszczalnikiem organicznym, takim jak eter czy heksan. Procedura ta jest niebezpieczna, ponieważ ma się do czynienia z wybuchową i wysoce łatwopalną mieszaniną. Prostszym i bezpieczniejszym wariantem jest podgrzewanie soku kokainy z sodą oczyszczoną, co prowadzi do powstania „kraku" (crack).
„Krak" albo „kamień" jest alkaloidalną kokainą (wolną zasadą), bezpostaciową substancją w kolorze beżowym, mogącą zawierać kryształy chlorku sodu. Słowo „krak" odnosi się do trzaskania - dźwięku wydawanego przez substancję po podgrzaniu. Wdychanie „kraku" doprowadza w ciągu 4-6 sekund do intensywnego „haju". Początkowo pojawia się poczucie wielkiego uniesienia i zaniku niepokoju, połączone z nadmierną pewnością siebie i zawyżoną samooceną. Towarzyszy temu upośledzenie zdolności prawidłowej oceny sytuacji, co sprawia, że osoba używająca „kraku" może podejmować nieodpowiedzialne, niebezpieczne lub nielegalne działania, bez zważania na konsekwencje. Występuje przymus mówienia, a mowa może stać się inkoherentna. Przyjemne efekty działania trwają zaledwie 5-7 minut, po czym nastrój zmienia się gwałtownie w dysforię. Po to, by wrócić do uniesienia i euforii (do „haju") trzeba powtórzyć dawkę. Wydaje się, że przedawkowanie jest częstsze przy używaniu „kraku" niż przy stosowaniu innych form kokainy. Powtarzające się używanie kokainy, zwane „biegiem", z reguły kończy się „kraksą" w chwili przerwania zażywania. „Kraksę" można uważać za rodzaj zespołu abstynencyjnego, w którym uniesienie ustępuje miejsca przygnębieniu, głębokiej depresji, senności i inercji. Ostre reakcje toksyczne mogą przydarzyć się zarówno początkującym eksperymentatorom, jak i osobom przewlekle nadużywającym kokainy. Reakcje te, przypominające atak paniki, obejmują majaczenie, wysoką gorączkę, wzrost ciśnienia (czasami z krwawieniem podpajęczynówkowym lub podtwardówkowym), arytmię, zawał mięśnia sercowego, zapaść sercowo-naczyniową, napady drgawkowe, stan padaczkowy i zgon. Do innych następstw neuropsychiatrycznych należą zespoły psychotyczne z urojeniami paranoidalnymi, omamy wzrokowe i słuchowe oraz treści odnoszące. Nazwą „błyski śniegu" określa się omamy lub złudzenia przypominające migotanie słońca na śniegu.
Można spotkać doniesienia o efektach teratogennych, w tym - wadach rozwojowych dróg moczowych i zniekształceniach kończyn. Zaburzenia związane z używaniem kokainy ujęte są w ICD-10 wśród zaburzeń spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych w kategorii F14.
źródło: Wydawnictwo IPIN
