Kalendarium, 30-08-2016

Poradnik zdrowia

powrót do listy

Szczepienia ochronne

Ciąża i dziecko

05-10-2009 10:14

Szczepienia ochronne
Szczepienia ochronne

 

Organizm broni się przed obcymi czynnikami chorobotwórczymi dzięki układowi odpornościowemu, zwanemu immunologicznym. Ma on zdolność uczenia się, bowiem rozpoznaje czynniki chorobotwórcze, z którymi raz się już zetknął. Aby ułatwić mu proces identyfikacji drobnoustrojów wywołujących niektóre groźne choroby, stosuje się szczepienia ochronne.

Szczepionka to preparat biologiczny zawierający drobnoustroje, które - spreparowane i podane człowiekowi i zwierzęciu – powodują powstanie swoistej odporności, skierowanej przeciwko antygenom wchodzącym w skład szczepionki. Stosowane są one głównie doustnie i podskórnie, uzyskuje się je m.in. z wirusów (szczepionka przeciw ospie, wściekliźnie) i z bakterii (np. szczepionka przeciwbłonnicza).

Rodzaje uodpornienia organizmu na czynnik chorobotwórczy

Uodpornienie czynne – uzyskane na skutek wprowadzenia do ustroju osłabionych lub martwych drobnoustrojów, albo toksyn pozbawionych toksyczności, i wytworzenia przez układ immunologiczny substancji odpornościowych. Proces ten objawia się tzw. reakcją poszczepienną, która przebiegać może z lekką gorączką i pogorszonym samopoczuciem. Skutkiem jest długotrwała ochrona organizmu przed chorobą, na którą przeprowadzone było sczepienie, choć niektóre choroby wymagają późniejszego doszczepiania.

Uodpornienie bierne – polega na wstrzyknięciu gotowych przeciwciał wytworzonych w organizmie człowieka lub zwierzęcia. Jest to metoda stosowana gdy zaistnieje podejrzenie, że doszło do zarażenia, ale brakuje czasu by organizm wyprodukował własne przeciwciała. Immunoglobuliny lub gammaglobuliny zapobiegają rozwinięciu się choroby lub znacznie łagodzą jej przebieg, jeżeli tylko zostaną wprowadzone do organizmu w ciągu trzech dni od momentu zarażenia. Ich działanie nie jest trwałe i utrzymuje się około 3-4 tygodni, czyli do momentu aż przeciwciała znikną z układu krwionośnego. Ponieważ białka izolowane z surowicy zwierząt są obcymi antygenami, podana surowica może pobudzić układ odpornościowy do produkcji przeciwciał skierowanych przeciw znajdującym się w niej białkach. Ponowne podanie surowicy może zatem wywołać wstrząs, na skutek reakcji przeciwciał z jej białkami. Unika się zatem dwukrotnego jej podawania temu samemu człowiekowi.

Słuszność szczepienia

Jest rzeczą dyskusyjną czy należy szczepić przed wszelkimi potencjalnymi rodzajami chorób, na które dostępna jest szczepionka. W niektórych przypadkach szczepienie jest koniecznością, jak w sytuacji infekcji bakteriami tężca, których silne toksyny sprawiają, że przebieg choroby jest ciężki i związany z dużym ryzykiem śmierci. Natomiast kontrowersje budzi konieczność szczepienia przeciw chorobom wieku dziecięcego, których przebycie skutkuje zazwyczaj dożywotnią ochroną, a uodpornianie dzieci sprawiło, że częściej zapadają na nie dorośli, u których choroby te mają znacznie cięższy przebieg i wiążą się z możliwością wystąpienia wielu komplikacji. Dodatkowo, wszczepienie spreparowanych drobnoustrojów nie zawsze gwarantuje wystąpienia odporności na daną chorobę.

Lekarze uważają, że szczepić należy w następujących przypadkach:

 

  • gdy choroba występuje często i ryzyko zapadnięcia na nią jest duże,
  • gdy zachodzi ryzyko ciężkich powikłań,
  • gdy nie ma przeciw niej skutecznych leków,
  • gdy odporność, którą daje szczepienie jest trwała
  • gdy ryzyko szczepienia jest mniejsze niż ryzyko choroby

Należy pamiętać, że szczepieniu poddana może być tylko osoba zdrowa, a lekarz, który o nim decyduje musi zostać poinformowany o wszystkich chorobach (np. alergiach) i lekach, które ta osoba bierze. W wyniku szczepienia może czasem może dojść do różnych przejściowych objawów ubocznych, takich jak: osłabienie, zaczerwienienie w miejscu szczepienia, obrzęk, bóle o większym niż normalnie nasileniu, zawroty głowy, wymioty, podwyższenie gorączki. Niestety bywają sytuacje, gdy w wyniku szczepienia dochodzi do reakcji uczuleniowej na środki konserwujące zawarte w szczepionce, utraty przytomności, drgawek, porażenia, a nawet uszkodzenia mózgu i zatrzymania rozwoju umysłowego.

Szczepienia ochronne

Ich kolejność i wiek w jakim powinny być dokonywane określa kalendarz szczepień. Jest on zależny od stanu wiedzy i aktualnej sytuacji epidemiologicznej danego kraju. Szczepienia standardowe uzupełnia się specjalnymi, np. przeciw przenoszonemu przez kleszcze zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Wyjazd za granicę, zwłaszcza do strefy tropikalnej, może wymagać przeprowadzenia serii koniecznych szczepień przeciw chorobom charakterystycznym dla danego regionu, o ile wyjeżdżający nie spędzi pobytu w hotelu i z jakiś przyczyn nie będzie mógł się zastosować do wymagań sanitarnych. Wykaz krajów wraz z wymaganymi w nich szczepieniami uzyskać można np. w stacjach sanitarno-epidemiologicznych.

Gruźlica

Przyczyny: Wywoływana przez bakterie – prątki gruźlicy. Źródłem zakażenia są chorzy, wydalający prątki wraz z drobnymi kropelkami plwociny zawieszonymi w powietrzu, a także mleko krów zarażonych gruźlicą.

Występowanie: Obecnie rzadka w Europie zachodniej i środkowej. Ryzyko zachorowania podnoszą złe warunki socjalne i sanitarne, oraz niska odporność organizmu. Wiele osób zetknęło się z bakterią wywołującą gruźlicę, u osób tych diagnostyczny test (próba tuberkulinowa) wypada dodatnio.

Powikłania choroby: najniebezpieczniejsze jest gruźlicze zapalenie opon mózgowych

Odporność: Utrzymuje się do pięciu lat po szczepieniu, należy je powtórzyć, gdy w otoczeniu ktoś zapadnie na gruźlicę, lub przed wyjazdem do kraju, w którym nadal jest ona rozpowszechniona.

Tężec

Przyczyny: Zakażenie wywoływane jest przez wszechobecne bakterie, dochodzi do niego poprzez głębokie, zanieczyszczone rany. Nie jest to choroba zaraźliwa.

Występowanie: Wprowadzenie skutecznej szczepionki na tężec pozwoliło znacznie zmniejszyć ilość zachorowań, np. w Polsce w roku 1995 były 44 przypadki zachorowania.

Powikłania choroby: Połowa zachorowań kończy się śmiercią, a na toksynę tej choroby brak skutecznego leku.

Odporność: Do 18 miesiąca życia dziecka powinno się wykonać trzy szczepienia, a kolejne powtarzać co ok. 10 lat, chyba ze wcześniej dojdzie do urazu z głębokim zanieczyszczeniem rany. Lekarz może zlecić wykonanie szczepienia, jeżeli poprzednie miało miejsce przed ponad pięciu laty. Nawet przebycie tężca nie zapewnia stałej odporności przed zachorowaniem.

Błonnica (difteria)

Przyczyny : Wywoływana przez bakterie wytwarzające ciężką toksynę. Przenoszą się one przez najdrobniejsze kropelki śliny lub zanieczyszczone środki pokarmowe.

Występowanie: W Polsce obecnie choroba bardzo rzadka, w 1995 odnotowano tylko 2 zachorowania.

Powikłania choroby: Obrzęk krtani wywołać może duszność a nawet śmierć przez uduszenie. Niekiedy toksyny błonnicy uszkadzają serce i naczynia krwionośne, doprowadzając do niewydolności krążenia. W rzadkich przypadkach dotknięty bywa układ nerwowy, następują wtedy zaburzenia czucia i chodzenia. Ok.22% chorych cierpi z powodu następstw błonnicy i umiera.

Odporność: Przebycie błonnicy pozostawia odporność na całe życie, jednakże osoba uodporniona może ulegać zakażeniom bezobjawowym i wydalać zarazki. Taki „nosiciel” może stanowić nierozpoznane zagrożenie dla osób nieuodpornionych. Po szczepieniu odporność może się utrzymywać przez okres około 7 lat, a po szczepieniu przypominającym około 10. Szczepienie to jest jednym z najbardziej wartościowych i zalecane jest nawet dla dorosłych, mimo, że wraz z wiekiem, zmniejsza się jego tolerancja.

Krztusiec (koklusz)

Przyczyny: Choroba wywoływana jest przez bakterie, które wytwarzają jad atakujący ośrodek kaszlu w mózgu. W ciągu pierwszych dwóch tygodni przypomina przeziębienie, a typowe dla niej ataki kaszlu pojawiają się dopiero po upływie następnych 3 do 6 tygodni.

Występowanie: W Polsce ostatnio rzadki, w 1995 roku odnotowano 1,4 przypadku zachorowań na 100 000 ludności. Czasem pojawia się w postaci epidemicznej.

Powikłania choroby: Krztusiec stanowi niebezpieczeństwo dla niemowląt, u których po ataku kaszlu nastąpić może zatrzymanie oddechu. 90% zgonów spowodowanych krztuścem przypada na okres niemowlęctwa.

Odporność: Szczepienie chroni przed zachorowaniem przez okres około 5 lat. Nastawieni krytycznie lekarze zalecają szczepienie tylko dzieci uczęszczających do żłobka, z rodzin wielodzietnych i narażonych na niebezpieczeństwo zarażenia.

Choroba Heinego i Medina

Przyczyny: Wywołuje ją zarażenie wirusem polio, atakującym szarą substancje rdzenia kręgowego.

Występowanie: Od czasu wprowadzenia w Europie szczepienia doustnego prawie nie występuje, a spośród wszystkich zakażeń tą chorobą, 90% przebiega bez wiedzy osób zainfekowanych.

Powikłania choroby: Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. W przypadku zakażonych niemowląt praktycznie nie dochodzi do porażenia. Choroba ta do tej pory jest nieuleczalna.

Odporność:Istnieje skuteczna szczepionka doustna, którą często łączy się ze szczepionkami przeciw błonnicy i tężcowi albo przeciw odrze, śwince i różyczce. Osoby dorosłe powinny powtarzać szczepienie co 10 lat. Odporność po sczepieniu trwa co najmniej 10 lat, a prawdopodobniej całe życie.

Odra:

Przyczyny: Odrę wywołuje zakażenie wirusowe, które przenosi się tylko przez bezpośredni kontakt. Mimo to, jest to wyjątkowo zaraźliwa choroba dziecięca

Występowanie: w roku 1995 na odrę zapadły w Polsce 752 osoby

Powikłania choroby: Im później zapada się na odrę, tym poważniejsze są jej powikłania. Do najpoważniejszych należy uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego.

Odporność: Dożywotnią odporność daje już szczepienie jednorazowe, jednak część dzieci nie reaguje na pierwsze szczepienie. Wówczas zaleca się jego powtórzenie

Świnka (nagminne zapalenie przyusznic)

Przyczyny:Choroba wywołana jest zakażeniem wirusowym, przenoszonym przez osobę zarażoną na 4 dni przed pojawieniem się u niej objawów i do 7 dni po ich wystąpieniu.

Występowanie: Najczęściej chorują dzieci między czwartym a dziesiątym rokiem życia. W Polsce w 1995 zanotowano 82 337 przypadków tej choroby wśród dzieci.

Powikłania choroby: Najgroźniejszym następstwem świnki jest w przypadku dzieci młodszych uszkodzenie mózgu, a w przypadku większych uszkodzenie jąder lub jajników. U mężczyzn, powikłanie w postaci zapalenia jąder występuje u 30% chorujących na świnkę i może być przyczyną bezpłodności.

Odporność: Ani przebycie świnki ani szczepienie uodparniające nie dają odporności na całe życie.

Różyczka

Przyczyny: Jest to choroba wirusowa, która zarazić można się tylko poprzez kontakt z nosicielem.

Występowanie: Zwykle chorują na nią dzieci w wieku szkolnym

Powikłania choroby: Wśród dzieci praktycznie nie występują, bowiem przechodzą one chorobę niezwykle łatwo i nawet nie wymagają specjalnego leczenia. Należy jednak je izolować, gdyż zarażenie się różyczką jest szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży, szczególnie w czasie pierwszych pięciu tygodni, i wiąże się z dużym ryzykiem uszkodzenia płodu.

Odporność: Większą odporność daje przebycie różyczki niż szczepienie ochronne. Ponownie zapada na nią tylko 2 do 5% osób, natomiast wśród osób szczepionych - połowa. Odporność poszczepienna trwa co najmniej 15 lat

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

Przyczyny: Choroba wywołuje wirus zapalenia wątroby typu B. Zakażeniem zagrożone są osoby, które: mają styczność z krwią (pracownicy służby zdrowia, pacjenci podczas pobytu w szpitalu), osoby z grupy ryzyka (narkomani, osoby często zmieniające partnerów seksualnych) czy często podróżujące do krajów azjatyckich.

Występowanie: W 1995 roku w Polsce na WZW typu B chorowało 30 276 osób

Powikłania choroby: U 2% następuje nagła śmierć, u 10% dochodzi zaś do przewlekłego zapalenia wątroby i pojawia się ryzyko marskości wątroby oraz zachorowania na raka.

Odporność: Szczepienie u osób młodych daje bardzo dobre wyniki, jednak są one znacznie gorsze u osób 50-, 60- letnich. O odporności świadczy poziom przeciwciał w badaniu krwi. Zaleca się szczepienie już małych dzieci.

Kalendarz szczepień ochronnych w Polsce
Wiek Szczepienie przeciw
Do 24 godz po urodzeniu Gruźlicy, WZW typu B
2 miesiąc WZW typu B, błonnicy, krztuścowi, tężcowi, chorobie Heinego i Medina
Przełom 3 i 4 miesiąca WZW typu B, błonnicy, krztuścowi, tężcowi, chorobie Heinego i Medina
5 miesiąc Błonnicy, krztuścowi, tężcowi, chorobie Heinego i Medina
12 miesiąc WZW typu B, gruźlicy (ewentualnie)
13-14 miesiąc Odrze
16-18 miesiąc Błonnicy, krztuścowi, tężcowi, chorobie Heinego i Medina
6 rok życia Błonnicy, tężcowi
7 rok życia Odrze, gruźlicy
11 rok życia Chorobie Heinego i Medina
12 rok życia Gruźlicy (tylko u dzieci z ujemnym wynikiem próby tuberkulinowej)
13 rok życia Różyczce (tylko dziewczęta)
14 rok życia Błonnicy, tężcowi
18 rok życia Gruźlicy (tylko u osób z ujemnym wynikiem próby tuberkulinowej)
19 rok życia Błonnicy, tężcowi
dorośli Błonnicy, tężcowi (co 10 lat)
powrót do listy
Komentarze [0] zobacz wszystkie »
Komentarze do: Szczepienia ochronne


zobacz także:

Wakacje? Nie od odporności

31-07-2016 00:27

Kiedy z nieba leje się żar, przeziębienie wydaje się odległą perspektywą i majaczy gdzieś hen, na jesienno-zimowym horyzoncie. Niestety infekcja może zaatakować...

więcej

Zdrowe jedzenie dla najmłodszych w podróży. Praktyczne porady edukatorów żywieniowych programu „Zdrowo jemy, zdrowo rośniemy”

07-07-2016 00:09

Wyjazd na wakacje bez wątpienia jest dla każdego dziecka ekscytującym przeżyciem – po długich miesiącach żłobka lub przedszkola będzie poznawać nowe miejsca....

więcej

Wybieramy porodówkę – na co zwrócić uwagę?

27-06-2016 00:31

Narodziny dziecka to jedno z tych wydarzeń, które będziesz pamiętać do końca życia. Warto więc zadbać o jak najlepsze wspomnienia. Na pewne kwestie związane z...

więcej