Kalendarium, 23-02-2017

Poradnik zdrowia

powrót do listy

Kiedy stosowanie antybiotyków jest nieuzasadnione?

Zdrowie

28-10-2010 09:00

Antybiotyki
Antybiotyki


Odkrycie antybiotyków i ich zastosowanie przyniosło bodaj największy przełom w dziejach medycyny. Niewątpliwie leki te uratowały życie milionom ludzi na całym świecie. Jednak ich stosowanie powinno być bezwzględnie za każdym razem konsultowane z lekarzem, bo kuracja antybiotykami nie zawsze przynosi korzyści. Kiedy tak się dzieje?

Badania prowadzone w USA wskazują, że w lecznictwie otwartym antybiotyki stosuje się najczęściej z powodu ostrych zakażeń układu oddechowego. Choroby te mogą mieć etiologię wirusową lub bakteryjną. W zależności od rodzaju zakażenia powinno być stosowane leczenie objawowe (w postaci leków OTC czy suplementów diety) wtedy gdy mamy do czynienia z zakażeniem wirusowym, a w przypadku infekcji bakteryjnej leczenie może opierać się o antybiotykoterapię.

Zakażenia układu oddechowego odpowiadają za 75% całkowitego rocznego zużycia antybiotyków. Tymczasem stosowanie antybiotyków w leczeniu ostrych zakażeń układu oddechowego o podłożu wirusowym jest kwestionowane, bo terapia taka nie dość, że nie zwalcza przyczyny choroby (wirusów) to dodatkowo może sprzyjać nabywaniu przez bakterie lekooporności i rozprzestrzenianiu się tej cechy. Dlatego za każdym razem antybiotykoterapia powinna być dobrana wyłącznie w porozumieniu z lekarzem.

Wg CDC do ostrych zakażeń układu oddechowego u dorosłych, w których należy ograniczyć niepotrzebne stosowanie antybiotyków, należą: ostre niepowikłane zapalenie oskrzeli (z wyłączeniem zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli), ostre zapalenie zatok przynosowych, zapalenie gardła oraz nieswoiste zakażenia górnych dróg oddechowych (takie jak przeziębienie).

Rozpoznanie tych chorób opiera się zwykle na obrazie klinicznym z jednym dominującym objawem:

- jeśli jest nim ostry kaszel, to myśli się o ostrym zapaleniu oskrzeli;

- dominujące objawy ze strony nosa i zatok wskazują na zapalenie zatok przynosowych;

- natomiast gdy głównym objawem jest ostry ból gardła, to rozpoznaje się zapalenie gardła.

Jeżeli żaden z objawów ze strony układu oddechowego u chorego nie dominuje, zwykle stawia się diagnozę "zakażenie górnych dróg oddechowych". Przyczyną każdego z tych zespołów może być wiele różnych wirusów, a tylko czasami bakterie.

Jednocześnie w ostatnich latach dostrzeżono problem samoleczenia antybiotykami, czyli stosowania ich przez chorych bez konsultacji lekarskiej. Zaplanowano duże badanie naukowe, które przeprowadzono w ostatnich latach jednocześnie w kilkunastu krajach Europy, aby poznać skalę  stosowania antybiotyków bez konsultacji lekarskiej nie tylko w chorobach układu oddechowego, ale z powodu innych. Ten projekt był koordynowanego przez Uniwersytet w Groningen (Holandia). Badanie takie przeprowadzono także w Polsce, a jego wyniki zostały już opublikowane. Dane te pokazują, że 27% badanych osób przyjmowało antybiotyk co najmniej raz w roku, a samoleczenie dotyczyło 13% leczonych, co w skali całego kraju stanowi około 1 400 000 osób rocznie przyjmujących antybiotyki bez konsultacji z lekarzem.

Okazało się, że głównym źródłem antybiotyków do tej praktyki są ich niewykorzystane pozostałości z wcześniejszych terapii. Wśród  powodów, dla których bez konsultacji lekarza ludzie z własnej inicjatywy stosują antybiotyki są: ból gardła, grypa, katar, zapalenie oskrzeli, kaszel, gorączkę i ból zęba. A terapia tych dolegliwości powinna opierać się na leczeniu objawowym.
Badania nad skalą stosowania antybiotyków bez konsultacji lekarskiej nie tylko w chorobach układu oddechowego, ale z powodu innych przyczyn były oceniane wielu krajach Europy według projektu koordynowanego przez Uniwersytet w Groningen (Holandia). Badanie takie przeprowadzono także w Polsce, a jego wyniki zostały już opublikowane.

Badanie miało charakter ankietowy. Ankiety zostały wysłane do dwóch losowo wybranych grup osób powyżej 18 roku życia zamieszkujących obszar wiejski i średniej wielkości miasto. Ogółem samoleczenie antybiotykami obejmowało 13% zadeklarowanych kuracji.

Antybiotykami bez konsultacji lekarskiej najczęściej leczono ból gardła (14,8% terapii), grypę (11,8%), katar (11%), zapalenie oskrzeli (10,8 %), kaszel (10%), gorączkę (10%) i ból zęba (9,3 %). Gotowość do przyjmowania antybiotyków bez zaleceń lekarskich zadeklarowało 11% respondentów, a wśród powodów najczęściej wymieniano ból gardła (17,3%), grypę (12,5%), katar/przeziębienie (10,3%), kaszel (9,9%), zapalenie oskrzeli (9,6%), ból zęba (9,2%) i gorączkę (8,9%). Wśród respondentów, którzy potwierdzili obecność w domu dzieci poniżej 16 roku życia, 6,5% przyznało, że zastosowałoby antybiotyk u dziecka bez zaleceń lekarskich.

Bez konsultacji lekarskiej, respondenci najczęściej przyjmowali antybiotyk, który pozostał po poprzedniej kuracji (56,4%). Lek otrzymany od rodziny lub znajomych stanowił źródło w 18,2% kuracji. Antybiotyki kupione w aptekach bez recepty były najrzadziej wymienianym źródłem leków w samoleczeniu.

Przyjmowanie antybiotyków bez wskazań lekarskich najbardziej rozpowszechnione jest w krajach Europy Wschodniej. W Polsce częstość stosowania kuracji antybiotykowych dotyczy ogółem 27% dorosłych obywateli, a częstość samoleczenia antybiotykami dotyczy 3,6% osób w ciągu roku co w skali kraju stanowi około 1.400.000 osób rocznie przyjmujących antybiotyki bez konsultacji z lekarzem.

Kluczowe znaczenie ma zatem edukacja. Polacy powinni wiedzieć, że stosowanie antybiotykoterapii w przypadku przeziębienia i grypy jest nieuzasadnione.

Piśmiennictwo:
[1]. McCaig L.F., Hughes J.M.: Trends in antimicrobial drug prescribing among office-based physicians in the United States. JAMA, 1995; 273: 214-219 [PMID: 0007807660]
[2] Olczak A I wsp Leczenie antybiotykami bez konsultacji lekarskiej w Polsce Pol Merk Lek, 2006 XX 116, 151.

Źródło:Centrum Informacji o Przeziębieniu i Grypie

Czytaj też: Czym zastąpić antybiotyki?
                   Uwaga na antybiotyki
powrót do listy
Komentarze [0] zobacz wszystkie »
Komentarze do: Kiedy stosowanie antybiotyków jest nieuzasadnione?


zobacz także:

5 mitów na temat wątroby

21-02-2017 11:06

Wątroba to niezwykle istotny narząd w naszym organizmie, pełniący wiele różnorodnych funkcji. Można ją porównać do nowoczesnej fabryki, w której...

więcej

Dna moczanowa. Męska choroba

31-01-2017 12:00

Dna moczanowa doczekała się wielu określeń: artretyzm, podagra, skaza moczanowa. Dotyczy całego organizmu, ale dolegliwości lokalizują się głównie w stawach....

więcej

Zimowa odporność w 5 smakach

11-01-2017 16:08

Zima to nie tylko chłód i śnieg, ale również czas zwiększonego ryzyka przeziębień i infekcji. Pierwsze mrozy to właściwy moment, żeby wspomóc i...

więcej