W czasie aktywności ruchowej układ mięśniowo-szkieletowy jest narażony na bezpośredni stres mechaniczny przez nadmierne obciążenie. Może to prowadzić do wystąpienia urazów, szczególnie u osób ćwiczących okazjonalnie. Do aktywnego wypoczynku warto więc się przygotować.

Najczęstsze urazy

Od kilkunastu lat stale rośnie zainteresowanie aktywnymi formami spędzania wolnego czasu. Nierzadko zdarza się, że osoby na co dzień prowadzące siedzący tryb życia, nagle, bez przygotowania, starają się nadrobić zaległości ruchowe za cały miniony rok i ruszają na narty. Sztandarowym efektem takiego postępowania są obrażenia stawu kolanowego u narciarzy, którzy „zza biurka”, po odbyciu podróży w góry, rozpoczynają swoją przygodę z „białym szaleństwem”. Na pytanie, czy i jak długo trwało przygotowanie do sezonu, słyszy się beztroską odpowiedź, iż wcale, bo dana osoba dobrze jeździ. Innym przykładem urazu tzw. „niedzielnych sportowców” jest zerwanie ścięgna Achillesa. Sytuacja zwykle ma miejsce wówczas, gdy osoba bez odpowiedniej rozgrzewki i treningu wykona gwałtowny ruch, np. przy starcie do piłki. Wypadki sportowe powstające pod wpływem zadziałania dużej siły w krótkim czasie - skręcenia, złamania, urazy bezpośrednie - stanowią pierwszą grupę dolegliwości, będących następstwem okazjonalnego uprawiania sportów.

Ryzyko u sportowców

Wcale nie w lepszej sytuacji są osoby trenujące stale lub wyczynowo. Powtarzane podczas treningu te same ruchy, w wykonanie których za każdym razem zaangażowane są - czasami bardzo intensywnie - te same grupy mięśni i ścięgien, może prowadzić do ich bolesnego nadwyrężenia lub wręcz wywołać stany zapalne. Przykładem zmian przeciążeniowych, do których dochodzi pod wpływem sumowania mikrourazów w dłuższym czasie jest „łokieć tenisisty”. Tak więc każda aktywność fizyczna może spowodować powstanie urazu. Urazy w sporcie wyczynowym i rekreacyjnym mają zupełnie odrębną specyfikę, toteż należy wyraźnie je rozróżnić. Choćby pojęcie inwalidztwa czy niepełnosprawności oznacza zupełnie co innego dla sportowca wyczynowego niż dla osoby uprawiającej sport w ramach rekreacji. Takie samo następstwo urazu może oznaczać koniec kariery dla tego pierwszego, a jedynie drobną niedogodność i ograniczenie dla drugiego. Dlatego też można obserwować pewne różnice w sposobach leczenia urazów sportowych. Różnice te wynikają z potrzeb pacjentów.

Działania profilaktyczne

Sportowcy oczekują przywrócenia siły i pełnej sprawności uszkodzonego narządu ruchu do stanu poprzedniego w maksymalnie krótkim czasie. W sporcie uprawianym rekreacyjnie szczególnie istotne są działania profilaktyczne. Dobrze, gdy sport i aktywność fizyczna są pod kontrolą merytorycznie do tego przygotowanych trenerów i instruktorów, którzy zadbają o to, aby wysiłek był adekwatny do wieku i kondycji fizycznej. Ważne jest aby ćwiczyć regularnie, kilka razy w tygodniu (3-4 razy). Każda jednostka treningowa powinna być poprzedzona 10-15 minutową rozgrzewką i zakończona 10 minutami ćwiczeń wyciszających. Trenować należy na miękkim podłożu (ziemia, trawa). Bardzo ważne w zapobieganiu uszkodzeniom układu ruchu jest stosowanie odpowiedniego obuwia (z miękką, elastyczną podeszwą).
 

Ból wymaga leczenia

Jedne i drugie urazy łączy obecność bólu, który jest w tym wypadku następstwem czynnościowego lub trwałego uszkodzenia tkanek określonego odcinka narządu ruchu. W zależności od rodzaju, mechanizmu i siły urazu, uszkodzenie może dotyczyć skóry, tkanki podskórnej, mięśni, ścięgien i więzadeł, pni nerwowych, kości i stawów. W tych strukturach powstaje nocycepcja bólu. Jego natężenie, rozległość i czas trwania zależy od rozległości uszkodzenia i czasu jaki upłynął od momentu urazu. Każdy epizod bólu wymaga stosownego leczenia.

Jak możemy sobie pomóc?

Bezpośrednio po wypadku należy schłodzić kontuzjowaną część ciała, przykładając torebki z lodem, okłady, kompresy; zaleca się trzymanie kończyny w pozycji uniesionej. Należy przez pewien czas ostrożnie obchodzić się z danym mięśniem i stawem. W zwalczaniu bólu skutecznie pomogą leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dostępne bez recepty.

dr n. med. Marcin Obrębski

Czytaj też: "Dlaczego boli?"
                   "Naturalne metody leczenia urazów"
                   "Urazy i kontuzje"-Centra Wiedzy