Szpik jest gąbczastą czerwoną tkanką znajdującą się we wnętrzu kości.Szpik obecny w mostku,czaszce, talerzach biodrowych,żebrach i kręgosłupie zawiera komórki macierzyste,z których powstają krwinki białe,czyli leukocyty uczestniczące w walce z zakażeniami,krwinki czerwone,czyli erytrocyty przenoszące tlen i usuwające dwutlenek węgla z narządów i tkanek oraz płytki krwi będące fragmentami komórek,biorące udział w krzepnięciu krwi.

Każdy rodzaj komórek pochodzi z osobnej linii komórek macierzystych.Zaburzenia działania dojrzałych komórek macierzystych prowadzą do nieprawidłowości w liczbie i funkcjonowaniu powstających z nich komórek.Wywołane tym choroby,między innymi białaczki (w których nadmierna ilość często niedojrzałych białych krwinek gromadzi się we krwi i tkankach),anemia aplastyczna (w której liczba krwinek we krwi jest bardzo mała),zaburzenia niedoboru odporności, chłoniaki i szpiczak mnogi,mogą być obecnie leczone,a nawet wyleczone dzięki przeszczepowi szpiku.Co więcej,przeszczep szpiku może być wykorzystany do ratowania pacjentów,u których agresywna chemioterapia stosowana w raku piersi,jajnika lub innych nowotworach doprowadziła do jego zniszczenia.

W leczeniu białaczki,chłoniaka,szpiczaka mnogiego i innych złośliwych nowotworów szpiku kostnego zniszczenie nieprawidłowych komórek macierzystych szpiku i zmienionych chorobowo komórek krwi wymaga zastosowania dużych dawek chemioterapii i/lub radioterapii.Agresywna chemioterapia stosowana w leczeniu innych typów nowotworów często wiąże się także ze zniszczeniem prawidłowych komórek znajdujących się w szpiku kostnym.Transplantacja przeprowadzona po tak agresywnym leczeniu, zastępująca chory lub zniszczony szpik kostny,pozwala na zastosowanie bardziej intensywnej chemio- i radioterapii.Dzięki temu przeszczepy mogą zwiększyć prawdopodobieństwo wyleczenia choroby lub przynajmniej przedłużyć życie wielu pacjentom.

Przy każdym przeszczepie szpiku chory szpik pacjenta jest niszczony,a zdrowy podawany do krwiobiegu tak,jak to się dzieje w przypadku przetoczenia krwi.Zdrowy szpik kostny migruje do jam w dużych kościach,wszczepia się i zaczyna wytwarzać prawidłowe komórki krwi.Źródłem zdrowego szpiku kostnego używanego do przeszczepu mogą być kości żyjącego (spokrewnionego lub niespokrewnionego) dawcy o zgodnych antygenach tkankowych ,sam pacjent lub komórki macierzyste dorosłej osoby odfiltrowane z krwi dawcy lub pozyskane z krwi pępowinowej pobieranej w czasie porodu.

Przy wykorzystaniu szpiku kostnego pobranego od dawcy mamy do czynienia z „allogenicznym" przeszczepem szpiku,a jeśli dawca jest bliźniakiem jednojajowym,z „syngenicznym" przeszczepem szpiku. Przy wykonywaniu allogenicznego przeszczepu szpiku,przetaczany pacjentowi nowy szpik musi być możliwie najbardziej zbliżony pod względem genetycznym do szpiku biorcy Jeśli nowy szpik kostny dawcy nie zostanie dobrany właściwie,uzna organizm pacjenta za obcą tkankę,która powinna być odrzucona.

Rozwijająca się w wyniku tego choroba - reakcja przeszczepu przeciwko gospodarzowi (GVHD),może się zakończyć śmiercią.Zdarza się też,że to układ immunologiczny pacjenta niszczy nowy szpik kostny Mamy wtedy do czynienia z odrzuceniem przeszczepu.

Prawdopodobieństwo,że pacjent będzie miał brata lub siostrę,których szpik kostny jest prawie doskonale zgodny,wynosi 35%.Jeśli okaże się,że nikt z rodzeństwa nie nadaje się na dawcę,można go poszukiwać w jednym z międzynarodowych rejestrów dawców.Można też rozważyć wykorzystanie szpiku niedopasowanego pod względem antygenowym albo wykonać przeszczep „autologiczny" (własny szpik pacjenta jest pobierany i wprowadzany ponownie po leczeniu).

W autologicznym przeszczepie szpiku pacjent albo jest w stanie remisji,w przypadku gdy choroba atakuje szpik kostny,albo cierpi na schorzenie,które nie dotyczy szpiku kostnego (na przykład rak piersi,rak jajnika,choroba Hodgkina,chłoniak nieziarniczy i guzy mózgu). W takiej sytuacji szpik jest pobierany od pacjenta,a następnie „oczyszczany" z obecnych w nim komórek nowotworowych (w przypadku kiedy chory jest stanie w remisji).Pobrany szpik - zwykle jest to 1 do 2 litrów gęstego,czerwonego płynu - jest konserwowany w niskich temperaturach,zanim zostanie ponownie przetoczony pacjentowi.

W przeszczepie allogenicznym szpik można leczyć. Terapia polega na usunięciu z niego „komórek T". Komórki T biorą udział w komórkowej odpowiedzi immunologicznej.Są to limfocyty immunokompetentne pochodzące z grasicy Ich usunięcie zmniejsza ryzyko wystąpienia reakcji przeszczepu przeciwko gospodarzowi.Pobrany szpik zostaje następnie przeniesiony tam,gdzie jest przetaczany choremu. Pobieranie szpiku wiąże się z krótkotrwałym uczuciem dyskomfortu w miejscu pobrania,a niedobór szpiku (20% całkowitej jego ilości) zregeneruje się w ciągu kilku tygodni.

Przeszczep szpiku kostnego jest prawdopodobnie bardziej niż inne tego rodzaju zabiegi obciążający fizycznie i emocjonalnie.Nagroda jest jednak fantastyczna.

Prawie wszyscy pacjenci potwierdzają,że jest warta największych poświęceń.Najtrudniejszy jest miesiąc bezpośrednio po przeszczepie.Wysokie dawki chemioterapii i/lub radioterapia aplikowane pacjentowi przed przeszczepem niszczące szpik kostny praktycznie pozbawiają go układu odpornościowego.Chory oczekujący,aż przetoczone mu komórki dotrą do jam szpikowych w kościach,osiedlą się tam i rozpoczną produkcję prawidłowych komórek krwi,będzie bardzo podatny na zakażenia i krwawienia.

Otrzymuje wiele antybiotyków,jak również transfuzje krwi i płytek. Biorcy przeszczepu allogenicznego muszą dodatkowo zażywać leki zabezpieczające przed wystąpieniem reakcji przeszczepu przeciw gospodarzowi.

Należy zachować szczególne środki ostrożności,aby zminimalizować ryzyko wystąpienia u pacjenta infekcji i nawet niewielkich urazów.Pacjent musi żyć w prawie całkowitej izolacji - nie po to,aby chronić zdrowych ludzi przed jego chorobą,ale po to,aby chronić jego przed niebezpieczeństwami przynoszonymi przez zdrowych odwiedzających.

Odwiedziny należy ograniczyć do absolutnego minimum.Wszyscy odwiedzający,jak również personel szpitalny,przed wejściem do pokoju pacjenta powinni myć ręce antyseptycznym mydłem oraz nosić ochronne ubrania, rękawiczki i maski chirurgiczne.Pokój musi być wyposażony w specjalne filtry powietrza.
Nie wolno tam wnosić świeżych owoców,warzyw,roślin i kwiatów ciętych,ponieważ często zawierają one grzyby lub bakterie. Wychodząc z sali,pacjent musi mieć maskę,fartuch ochronny i rękawiczki.
Codziennie wykonuje się badania krwi pozwalające ocenić przyjmowanie się przeszczepu oraz pracę poszczególnych narządów.W końcu,kiedy przeszczepiany szpik przyjmie się i zacznie produkować prawidłowe krwinki,stopniowo odstawia się antybiotyki,a przetoczenia krwi i płytek stają się niepotrzebne.Przeciętnie pobyt pacjenta w szpitalu związany z przeszczepem szpiku trwa od czterech do ośmiu tygodni.

Pierwszy udany przeszczep szpiku przeprowadzono w 1968 roku. Obecnie każdego roku wykonuje się ich tysiące. Wybór określonej procedury (szpik,krew pępowinowa,krew obwodowa,dawca spokrewniony lub niespokrewniony itd.) zależy od dostępności i czynników technicznych.

Źródło:E.W.Straus,A.Straus "100 największych osiągnięć medycznych" wyd.Świat Książki

Czytaj też:"Słowniczek transplantologii"

Zobacz:"Przeszczep szpiku kostnego"-film z operacji

Źródło:You Tube