Depresja sezonowa jest jednostką chorobową, jednak często, uważając je za przejaw jesiennej chandry, bagatelizuje się jej objawy. Choć zazwyczaj ich nasilenie bywa lekkie lub średnie, bez wątpienia utrudniają funkcjonowanie w rodzinie i życiu zawodowym.

Depresję sezonową mylnie zwykło utożsamiać się z depresją zimową, która jest jedynie jej najczęściej występującym rodzajem. Istotą depresji sezonowej jest pojawianie się i ustępowanie jej objawów w tej samej porze roku. Musi zatem przebiegać na przestrzeni 90 dni. Wspomniana już depresja zimowa jest najczęściej występującym w naszej szerokości geograficznej zaburzeniem tego rodzaju, ale równie dobrze może pojawić się ono w okresie jesiennym, objąć swym zakresem wszystkie miesiące jesienno-zimowe albo ujawnić się w lecie.
Depresja sezonowa jest zaburzeniem o tendencji do powracania, wyraźnie jednobiegunowym i nie należy jej mylić z okresem depresji, występującym w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym – gdy okresowo następują po sobie stany manii i depresji, przy czym te drugie przypadają właśnie na okres jesienno-zimowy.

Depresja sezonowa - SAD

W literaturze, omawianą tu jednostkę chorobową często określa się skrótem SAD (od jej angielskiej nazwy: seasonal affective disorder), co po angielsku oznacza tyle co „smutny”. I właśnie owe, może i przypadkowo uzyskane znaczenie, sugeruje, że głównym objawem tego zaburzenia jest stale odczuwany smutek, gdy tymczasem większość chorych bardziej cierpi z powodu znaczne obniżonej aktywności.

SAD częściej występuje u ludzi młodych (ujawnia się około 20-30 roku życia) na smutek bardziej podatnych, a zwłaszcza u kobiet, które z natury łatwiej ulegają emocjom. Epizody depresji są zwykle łagodne lub umiarkowane, z charakterystyczną nadmierną sennością przy równocześnie odczuwanym stałym niewyspaniu. U chorych zwalnia się czas reakcji, szybkość działania, rośnie apetyt na słodycze (szczególnie czekoladę), co skutkuje przyrostem masy ciała.

Objawy

 

• początek i koniec fazy depresyjnej zawiera się w tej samej porze roku - w ciągu 90 dni
• depresja trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy
• przebieg jest zwykle łagodny lub umiarkowany
• charakterystyczne jest występowanie hipersomnii – czyli nadmiernej senności - z równoczesnym pogorszeniem jakości snu
• występuje znaczne obniżenie aktywności, szybkości działania i reakcji
• pojawia się wzmożony apetyt na węglowodany (szczególnie wspomnianą czekoladę)
• przyrost masy ciała
• przygnębienie
• spadek libido
• drażliwość
• poczucie chronicznego zmęczenia

Przyczyny występowania

Powszechnie uważa się, że przyczyną depresji sezonowych jest zmniejszenie ilości światła. Słuszność tego poglądu zdaje się potwierdzać fakt, że coraz bardziej popularne w ich leczeniu są terapie światłem, których skuteczność ocenia się jako porównywalną do leków. Fototerapia ma uzupełniać niedobory ilości światła słonecznego docierającego do siatkówki oka lub stymulować siatkówkę, zwiększając jej wrażliwość na światło. W oku zachodzi zamiana światła na impulsy nerwowe, które przebiegają przez rozmaite struktury mózgowia i stymulują szyszynkę oraz podwzgórze do wydzielania hormonów – których poziom wiąże się z ilością impulsów. Ponieważ z kolei z hormonami tymi wiąże się nastrój człowieka, to można na niego wpływać przy pomocy światła. Inną przyczyną może być rozregulowanie zegara wewnętrznego przez skrócenie dnia i wydłużenie nocy – a więc zmiana rytmu snu i czuwania.

Leczenie

Leczenie depresji sezonowej powinno zostać podjęte w przypadku, gdy jej nasilenie jest średnie lub ciężkie. Stosuje się leki przeciwdepresyjne lub terapię światłem, a ich skuteczność ocenia się jako podobną. Zazwyczaj nie jest potrzebne leczenie szpitalne i pacjent korzysta z pomocy przychodni, lecząc się ambulatoryjnie. Fototerapię z reguły prowadzi się w ośrodkach medycznych, ale pojawienie się na rynku specjalnych lamp umożliwia samodzielne leczenie się w domu przez pacjenta.

Podczas naświetlań stosuje się lampy fluorescencyjne, które emitują światło białe o widmie zbliżonym do widma światła słonecznego i o natężeniu od 2500 do 10000 luksów. Naświetlania stosuje się zwykle raz lub dwa razy dziennie przez kilka kolejnych dni, zwykle rano, lub rano i wieczorem. Są one polecane z uwagi na małą ilość objawów niepożądanych a także przeciwwskazań do stosowania, ale powinno się je stosować po konsultacji z lekarzem i pod jego kontrolą. Na szczególną ostrożność zasługuje terapia łączona czyli równoczesne stosowanie fototerapii i leków przeciwdepresyjnych, gdyż może to zwiększyć ryzyko nadmiernego działania serotoniny, a w konsekwencji wystąpienia stanów manii lub hipomanii.

Co można zrobić samemu?

Łagodna forma SAD jest podatna na samoleczenie, polegające na przebywaniu w słoneczne dni poza domem, spacery w ostrym zimowym słońcu i ćwiczenia na świeżym powietrzu. Zalecana jest wyrozumiałość w stosunku do siebie, nawet gdy ucierpią na tym obowiązki. Dobrze jest robić wiele przyjemnych rzeczy i pozwolić sobie na jedną czy dwie czekoladki. Oczywiście, o ile będzie można zaznać potem nieco ruchu, najlepiej w towarzystwie kogoś radosnego i pełnego energii.

Daria Ciunelis/linemed.pl

Czytaj też: 

Depresja - Centra Wiedzy
W zdrowym ciele - zdrowy duch. Dieta na depresję.