Stres jest reakcją organizmu na pewne bodźce (stresory), które zakłócając jego równowagę, doprowadzają do pobudzenie psychofizjologicznego. Niektóre bodźce są stresujące ze swojej natury (hałas powyżej 85 decybeli, zimno, ekstremalne ciepło, choroba). W większości sytuacji jednak mamy do czynienia z bodźcami, które stają się stresorami w wyniku interpretacji poznawczej. Innymi słowy: to czy dane zdarzenie jest dla nas stresujące i jak bardzo jest ono stresujące, zależy w głównej mierze od naszej oceny tego zdarzenia. Jak zatem radzić sobie ze stresem?
Walka ze smokiem Można wyróżnić dwie główne kategorie strategii radzenia sobie ze stresem: nastawione na problem i nastawione na emocje. Pierwsze mają na celu usunięcie przyczyn stresu, drugie - łagodzenie jego skutków.
Stres jest jak smok. To czy w ogóle istnieje, a także to czy będzie groźny zależy w dużej mierze od nas samych. Najlepszym więc sposobem zwalczenia stresu jest zmiana oceny poznawczej bodźca stresowego, czyli wyobrażenie go sobie w mniej zagrażającym czy nawet zabawnym kontekście (np. że poważne audytorium, do którego przemawiamy, to małe dzieci ze smoczkami w buziach). Wyobraźmy sobie, że smoki można oswoić i prowadzić na smyczy. Przekonanie, że bodźce, które wywołują stres można kontrolować, zmniejsza stres spowodowany nową sytuacją (np. jeśli jesteś przekonany, że zadanie można rozwiązać, to prędzej czy później je rozwiążesz). Gdy stresorem jest nowa sytuacja, korzystną strategią zaradczą jest też poszukiwanie informacji, zdobycie wiedzy o danym problemie, zjawisku (np. jeżeli przeczytamy bajkę o Szewczyku Dratewce, dowiemy się jak pozbyć się smoka...)
Ze smokiem można walczyć ale czasem lepiej uciec, żeby nie zostać zjedzonym. Jeśli nie mamy możliwości kontroli stresora, jeśli nie można go zlikwidować, często najlepszym rozwiązaniem jest ucieczka, czyli zmiana środowiska, na takie w którym stresor ten nie występuje.
Baśniowa kraina Objawami stresu jest zmęczenie, odczuwanie napięcia, bóle głowy, mięśni, podwyższone ciśnienie, złe samopoczucie. Istnieje jednak wiele sposobów łagodzenia skutków stresu.
Każdy czasem potrzebuje chwili spokoju i wytchnienia od codziennych obowiązków. Wyobraźmy sobie, że możemy przenieść się w miejsce, gdzie możemy robić tylko to, co lubimy, do krainy, w której nikt nas do niczego nie zmusza i nic od nas nie chce... Fantazjowanie jest jednym ze sposobów radzenia sobie ze stresem poprzez koncentrowanie się na pozytywnych emocjach. Dobrym sposobem na obniżenie napięcia jest wysiłek fizyczny np. pływanie, jazda na rowerze, bieganie, czy choćby spacer na świeżym powietrzu wśród zieleni. Innym sposobem jest masaż lub relaksacja. Można też odwrócić swoją uwagę od stresorów przez zajęcie się jakimś hobby, czytaniem, oglądaniem filmów. Zawsze korzystne jest też poszukanie wsparcia innych ludzi: rodziny, znajomych. Warto wyjść gdzieś z przyjaciółmi, żeby w miłej atmosferze pośmiać się i porozmawiać. Podejmowanie tego typu czynności jest skuteczne zwłaszcza w przypadkach kiedy nie mamy wpływu na bodźce, które wywołały stres. Należy jednak pamiętać, że ta strategia może być swego rodzaju "pójściem na skróty", gdyż nie usuwa przyczyn stresu. Zawsze więc podstawowym pytaniem, które powinniśmy zadać sobie, gdy pojawia się stres jest: "czy i jak mogę usunąć stresor?"
Nie taki straszny... Aby skutecznie walczyć ze stresem nasze strategie radzenia sobie muszą być dopasowane do danej sytuacji. Gdy jesteśmy przekonani o tym, że dysponujemy dużym repertuarem strategii, zwiększa się nasze przeświadczenie, że sprostamy wymaganiom otoczenia. Ta wiara we własną skuteczność może uchronić nas przed doznaniem skutków wielu stresorów, gdyż przekonanie o tym, że mamy środki zaradcze, że "damy sobie radę" eliminuje automatyczną reakcję stresową na pytanie: "co ja mam teraz zrobić?".
Mateusz Matysiak/ Poradnia psychologiczna "Drogowskaz"
