Czasy, kiedy anoreksja zaczynała się niewinnie, już dawno za nami. Obecnie większość dziewcząt (bo ich problem ten przede wszystkim dotyczy) wie, do czego dąży.

Łatwo się o tym przekonać. Wystarczy wejść na dowolne forum poświęcone anoreksji albo bloga prowadzonego przez anorektyczkę, by znaleźć mnóstwo wstrząsających deklaracji pochodzących często już od dwunasto-, trzynastolatek:

„Od niedawna kompletnie mam wstręt do jedzenia. Gdy na nie patrzę, zwymiotować mi się chcę. Również będę dążyła do ideału. Obiecuję to”, „Mam 12 lat, 152 wzrostu i ważę 41 kilo. Czuję się gruba!!! Pomóżcie mi się odchudzić!”.

Przerażające jest to, że nawet gdy jest to blog (forum) poświęcony walce z anoreksją, umieszcza się tam te same zdjęcia wychudzonych modelek, co na stronach anoreksję propagujących.

Natomiast z wypowiedzi każdej dziewczyny, która opowiada jak trudne jest jej życie z anoreksją, przebija duma. „Popatrz co mi się udało zrobić”- zdaje się mówić, kiedy podaje dane dotyczące swego wzrostu i najniższej wagi, tego co jadła w danym okresie, a raczej: jak długo nie jadła. Odwiedzające bloga prześcigają się w podawaniu swoich BMI a bywa też, że zamieszczają tam swoje zdjęcia. Dziewczyny, które podjęły leczenie, często nie są na nie w pełni zdecydowane – racjonalnie wiedzą, że „ana” je zabija (o czym świadczą pełne sarkazmu sentencje), a z drugiej strony wciąż imponuje im chudnięcie - czerpią z niego dumę i siłę. I wciąż dołączają do nich nowe, które dla idealnego wyglądu skłonne są zrobić wszystko. Nawet umrzeć.

Przyczyny anoreksji

Lekarze i terapeuci zgodnie podają, że jedną z przyczyn wzrostu zachowań na anoreksję, jest kreowany w mediach ideał modelki wysokiej i nienaturalnie szczupłej. Dążeniem – osiągnięcie rozmiaru „0”. Anoreksja wykracza z obszaru tabu, przestaje być postrzegana jako coś wstydliwego – przeciwnie, jest przyczyną zazdrości i uznania. Jak piszą na swoich blogach anorektyczki: „Anoreksja to nie choroba, to sposób na życie”. Bo czy dążenie do doskonałości może być chorobą?

Zaburzenie to często wiąże się z problemami w relacjach lub nadmiernymi wymaganiami, które kładzie na sobie chora i jej rodzina. Główną przyczyną podjęcia decyzji o odchudzaniu jest niezadowolenie z figury, które prowadzi do obsesyjnego myślenia o jedzeniu. Strach przed przybraniem na wadze zmusza do stosowania rygorystycznych diet odchudzających. Wszystkiemu sprzyja przekonanie, że szczupła sylwetka odgrywa w życiu wielkie znaczenie i znacznie ułatwia znalezienie pracy, chłopaka, a także zapewnia sympatię rówieśników oraz umacnia pozycję w rodzinie. Chore mają zaburzone postrzeganie obrazu własnego ciała i nie zdają sobie sprawy z tego, jak bardzo są wyniszczone, choć inni dostrzegają ich nieestetyczny wygląd. Czasem przyczyna anoreksji wiąże się z lękiem przed dorosłością, wówczas proces odchudzania ma zatrzymać zbliżające się pokwitanie i uchronić przed zmianami, które ono przynosi – np. przed miesiączką, która może wówczas nie pojawić się lub zniknąć.

Choroba łatwiej rozwija się u osób z niską samooceną i widocznym brakiem wiary w siebie. Zwykle mają one dużą potrzebę sukcesu i można je uznać za solidne i zdyscyplinowane. Równocześnie dręczy je niepewność, lęk przed niepowodzeniami i są wobec siebie nadmiernie krytyczne.

Wystąpienie pewnych objawów, nawet znacznej chudości, nie oznacza, że osoba badana cierpi z całą pewnością na anoreksję. Aby stwierdzić chorobę, potrzebne jest spełnienie innych warunków i kryteriów diagnostycznych.

Sygnały ostrzegawcze

Jeżeli obawiasz się, że ktoś z twoich bliskich może cierpieć na anoreksję, zwróć uwagę na to, czy pojawił się u niego któryś z poniższych czynników:

 

• utrata wagi
• wychudzony wygląd
• unikanie wspólnych posiłków
• ubieranie się nieadekwatnie do pogody (np. zbyt ciepło)
• zakładanie kilku warstw ubrań – żeby np. zamaskować chudość
  senność
• wahania nastroju
• zainteresowanie gotowaniem dla rodziny i książkami kucharskimi
  nagłe zainteresowanie ćwiczeniami fizycznymi i uprawianie forsujących sportów (np. codzienny jogging)
• zmiana cery i wystąpienie obrzęków pod
  oczami
  sine, zimne dłonie
• omdlenia
• mówienie, że jest się grubym
• zachwalanie chudości

W przypadku, gdy zauważysz pojawienie się kilku lub większości z nich, skonsultuj się z lekarzem.

O anoreksji

Określenie „anorexia nervosa” użyte zostało po raz pierwszy w roku 1873 za sprawą sir Williama Gulla, angielskiego lekarza. Opisał on wówczas przypadek młodej kobiety, która trafiła do niego z powodu swego znacznego wychudzenia. W ciągu dwóch lat leczenia z wykorzystaniem preparatów cynchonii, syropów z jodkiem żelaza czy cytrynianu chininy, przybrała na wadze i poczuła się lepiej, mimo że nie zniknął brak apetytu. Doświadczenia późniejszych lekarzy dowiodły, że przyczyną chudnięcia nie jest, jak sądzono, brak łaknienia, lecz chorobliwy lęk przed przytyciem, który sprawia, że chora odmawia sobie jedzenia. Aby stwierdzić anoreksję, konieczne jest wystąpienie zespołu cech:

Cechy anoreksji psychicznej

1. Przesadna wrażliwość na punkcie swojej tuszy, chorobliwy lęk przed utyciem lub straceniem kontroli nad tym, ile się je.

Większość pacjentek z anoreksją psychiczną drastycznie ogranicza ilość spożywanych pokarmów, szczególnie tych, które zawierają węglowodany oraz tłuszcze. Do popularnych metod obniżania wagi należy wywoływanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających lub odwadniających, forsowna gimnastyka.

2. Znaczna utrata wagi

Kobieta, u której rozpoznaje się anoreksję psychiczną, musi znacznie stracić na wadze, tak że waży zwykle mniej niż 45 kg, i nie jest to zależne od żadnej choroby fizycznej lub psychicznej. Anoreksję można podejrzewać gdy stwierdza się, że kobiecie ubyło 25 % wagi „idealnej”, „należnej” – wyliczonej na podstawie tabel ABW (Average Body Weight). Jednak najbardziej wiarygodnym jest Wskaźnik Queteleta - Body Mass Index - wymyślony w 1871r przez dr Oueteleta, belgijskiego astronoma, w celu rozpoznawania otyłości. Wskaźnik BMI oblicza się według wzoru:

Waga w kg
--------------------------
Wysokość w metrach ²


BMI w przedziale 19,9 do 15,01 oznacza niedowagę, ale samo w sobie nie wystarcza do stwierdzenia anoreksji – potrzebne jest spełnienie innych kryteriów. Jeżeli współczynnik ten wynosi 15,00 i mniej, a przy tym badana nie doświadcza żadnej choroby fizycznej i psychicznej (psychozy czy depresji) i jest wychudzona, prawdopodobnie cierpi na anoreksję psychiczną.

3. Zanik miesiączkowania

U chorej następuje wtórny brak miesiączki, co u większości kobiet następuje, gdy ich BMI znajdzie się w granicach 17-19.

Uważa się, że spaczone wyobrażenie o swoim ciele – kiedy kobieta widzi się jakby większą, szerszą i grubszą niż jest w rzeczywistości – występuje także w przypadku innych zaburzeń, choć jest charakterystyczną cechą anoreksji psychicznej. Chore mają skrajnie wypaczoną percepcję własnych rozmiarów i tendencje do skupiania uwagi bardziej na poszczególnych fragmentach swojego ciała niż na sylwetce jako całości.

Zmiany zachodzące na skutek wychudzenia:

• utrata izolującej tkanki tłuszczowej
• sucha skóra i łamliwe włosy
• pojawienie się lanugo – miękkiego puszystego meszka na twarzy, ramionach i plecach
• zwolnienie tętna i obniżenie ciśnienia
• zwalnia perystaltyka jelit i maleje częstość wypróżnienia, pojawiają się zaparcia
• widoczne objawy niedoboru witamin
• zaburzenia psychiczne: chwiejność emocjonalna
• nerwowość i nadpobudliwość ruchowa, która może być powodem bezsenności, a zwłaszcza budzenia się wcześnie rano
• odwodnienie i zmiany w poziomach niektórych elektrolitów - poziomie potasu i chloru, które mogą prowadzić do uczucia słabości i zmęczenia
• alkaloza metaboliczna - krew staje się nieco zasadowa co prowadzi do zaburzeń funkcje nerwowo-mięśniowe, co może się objawiać mrowieniem dłoni i stóp oraz bezwolnym przykurczem dłoni
• zaburzenia w rytmie pracy serca i zmiany EKG wynikające z niskiego poziomu cukru i alkozy.
• problemy z uzębieniem, zwłaszcza przy równoczesnych problemach z wymiotami

Anoreksja a osobowość

Jedzenie jest jednym z podstawowych instynktów człowieka. U osób posiadających zaburzenia odżywiania, często stwierdza się określone typy osobowości: są bardziej obsesyjne i neurotyczne niż osoby, które nie mają problemów z jedzeniem. Chorujące na anoreksję kobiety są bardziej introwersyjne, niespokojne i mniej samodzielne niż jej zdrowe rówieśniczki. Anoreksję często wiąże się z granicznym zaburzeniem osobowości (typu borderline), tymczasem pojęcie to jest nieprecyzyjne i może być zależne od wpływów środowiskowych i kulturowych. Według teorii defektu osobowości niektóre kobiety cierpiące na anoreksję psychiczną mają lęk przed „dorastaniem” i dojściem do fizycznej i seksualnej dojrzałości.

Anoreksja występuje także u mężczyzn

Książka Suzanne Abraham i Dereka Llewellyn-Jonesa „Anoreksja. Bulimia. Otyłość” z 1995r podaje, że choć u mężczyzn anoreksja występuje, to jednak piętnastokrotnie rzadziej niż u kobiet. Początek i przebieg jest podobny jak u dziewcząt i kobiet, ale mężczyźni rzadziej pragną być szczupli dla samej tylko szczupłości. Choć wykazują obsesję na punkcie jedzenia, nie są równie zainteresowani gotowaniem i książkami kucharskimi. Przyczyna anoreksji u mężczyzn jest nieznana, choć zaczyna się ją wiązać ze zmianą społecznego wizerunku mężczyzny. Coraz częściej mężczyźni przyznają, że zależy im na wyglądzie. Chodzą do fryzjera, kosmetyczki czy dietetyka, co dotąd było praktyką zarezerwowaną wyłącznie dla kobiet. Przykładem może być Piotr Rubik, u którego spadek wagi przyczynił się do wzrostu popularności, choć artysta nie kryje, że sukces osiągnął dzięki pomocy specjalistów od wizerunku, dietetyka i fryzjera.

Leczenie anoreksji psychicznej

Podstawą leczenia anoreksji jest psychoterapia. Służy ona temu, by osoba chora mogła poznać przyczyny swego zachowania. Zespół oddziaływań terapeutycznych powinien obejmować: psychoterapię wspierającą, doradzanie w sprawach prawidłowego odżywiania, naukę technik relaksacyjnych, terapię rodzinną i małżeńską.

Obecnie leczenie opiera się bardziej na osiągnięciu porozumienia, a mniej na przymusie, jednak w przeszłości stosowano kontrowersyjne metody: insulinową terapię szokową, karmienie przymusowe, karmienie przez sondę, terapię przez sen oraz stosowanie leków pobudzających apetyt. Metod tych nie powinno się stosować, gdyż utrudnia pacjentom naukę normalnych zachowań związanych z jedzeniem, a także dlatego, że wywołują one poczucie utraty kontroli i panikę. Głównym problemem związanym z podjęciem leczenia jest to, że choć pacjent chce jeść, boi się utraty kontroli – np. że zacznie się obżerać i przytyje.

Proces leczenia obejmuje trzy cele:

1. Pomoc przy zwiększaniu wagi pacjenta do granic normy (zazwyczaj kobiety pragną by ich współczynnik BMI mieścił się w granicach 19-20)

2. Pomoc w utrwalaniu normalnego zachowania związanego z jedzeniem i unikaniu niebezpiecznych metod odchudzania

3. Tłumaczenie fizycznych objawów związanych z odchudzaniem w sposób dla pacjenta zrozumiały

Na początku leczenia musi nastąpić odkarmianie, podczas którego pacjent musi wiedzieć, że po przybraniu na wadze będzie czuł się lepiej fizycznie i łatwiej będzie mu uporać się z problemami życia codziennego. Skutkiem odkarmiania jest nawodnienie organizmu i związana z nim początkowa, gwałtowna zmiana wagi. Dlatego też nie powinno się ważyć chorego codziennie. Niektórzy pacjenci unikają jedzenia – ukrywając je lub wyrzucając. Prawidłowy przybór wagi powinien wynosić ok. 1-1.5 kg tygodniowo przy około 2000-2500 kcal dziennie (u kobiet). W tym czasie mogą pojawić się przykre objawy fizjologiczne – jak wystający brzuch – o których pacjent powinien być uprzedzony.

Leczenie anoreksji jest bardzo długie i nieraz wymaga kilku hospitalizacji. Jest skuteczne tylko, gdy osoba chora dobrowolnie się mu poddaje i gdy sama chce wyzdrowieć. Ale nawet to nie jest gwarantem powodzenia - wyniki badań wykazują, ze od 15 do 25% pacjentek stale cierpi na zaburzenia jedzenia, a 10-20% wymaga ciągłego leczenia przez wiele lat. Nie leczona anoreksja prowadzi do bezpłodności, nieodwracalnego uszkodzenia organów, a nawet śmierci.

Daria Ciunelis

Czytaj też:
CHORA MODA
SŁOWNICZEK ANOREKSJI

Zobacz też:

Źródło:You Tube