Alkoholizm zwany inaczej „chorobą alkoholową” lub uzależnieniem od napojów alkoholowych oznaczają potrzebę systematycznego spożywania alkoholu, aby doznawać jego wpływu na psychikę, a także, aby uniknąć  fatalnego samopoczucia, które wynika z jego nie wypicia.

Alkohol uzależnia od siebie zarówno psychicznie jak i fizycznie człowieka. Potrzeba wypicia napoju zawierającego alkohol dla lepszego samopoczucia nazywamy uzależnieniem psychicznym. Fizyczne zaś charakteryzuje się tym, że wzrasta ilość alkoholu, jaką człowiek może spożyć, brak kontroli nad wypijaną ilością alkoholu (człowiek nie może przestać w zaplanowanym przez siebie momencie) oraz problemami zdrowotnymi po zaprzestaniu picia.

Alkoholizm to choroba podstawowa tzn., że jest on podłożem do wielu chorób zarówno psychicznych jak i somatycznych. Jeśli nie jest leczony to prędzej czy później kończy się śmiercią spowodowaną najczęściej  przyczyną somatyczną wywołaną przez alkohol np. marskością wątroby. Zastanawiając się na chorobą alkoholową, należy pamiętać, że jest ona mimo wszystko chorobą, która musi byś leczona jak inne. Niestety najczęściej  traktuje się ją jedynie z moralnego punktu widzenia. Przejście pomiędzy wypiciem w towarzystwie a początkiem uzależnienia jest trudne do wychwycenia gdyż granica jest płynna i uzależniona od kilkunastu ważnych czynników, a co najważniejsze reakcja na alkohol każdego człowieka jest inna -           -( zdarzają się osoby, które są uzależnione, a skutków picia alkoholu zwłaszcza fizycznych nie widać i sami ich nie odczuwają).

Choroba im dłuższa tym skutki są coraz bardziej widoczne i stają się uciążliwe dla otoczenia jak i samego pijącego. W alkoholizmie można wyróżnić trzy fazy:

- pierwszą ostrzegawczą,

- krytyczną,

- chroniczną.

Choroba ta charakteryzuje się pewnymi momentami, które nazywa się kluczowymi. Każda osoba  uzależniona przechodziła lub przechodzi przez te same objawy. Zalicza się do nich głównie:zwiększanie ilości alkoholu jaką można wypić( która ma miejsce w fazie początkowej ), a w fazie końcowej ilość ta spada, luki w pamięci ( niedługa amnezja ) spowodowane piciem aż do utraty przytomności, tzw. klinowanie czyli picie alkoholu dla zlikwidowania skutków uprzednio wypitego alkoholu ( tzw. kac ), brak kontroli nad sobą - osoba uzależniona nie może decydować logicznie: pić lub nie , a później czy  skończyć czy pić jeszcze. Proces ten uniemożliwia kontrolę nad ilością wpitego alkoholu. Pijący  nie może przewidzieć ilości czasu przez, który będzie  spożywać alkohol,  co powoduje, że w jego życiu pojawiają się  okresy kiedy pije dzień w dzień od kilkunastu dni do kilkunastu miesięcy .   

Alkoholizm zalicza się do chorób nieuleczalnych. Jedynie można zatrzymać jej dalszy rozwój.

Początkiem procesu  musi być całkowite zaprzestanie spożywania alkoholu . Alkoholizm jak wszystkie groźne choroby ma także koniec. Istnieją jednak  tylko i wyłącznie dwie opcje – dobra, czyli skończenia picia i druga gorsza czyli śmierć. Nie leczenie lub zaprzestanie leczenia zawsze kończy się tą gorszą opcją.

 Jak rozpoznać uzależnienie

Alkoholizm to choroba  więc posiada pewne swoje charakterystyczne objawy, które występują u osób podejrzanych o alkoholizm. Gdy przez okres dwóch lat zaobserwujemy u osoby minimum trzy niżej wymienionych objawów to znaczy, że osoba jest uzależniona.  Objawy „choroby alkoholowej” są następujące:

 Głód alkoholowy

Osoby uzależnione charakteryzuje „głód”  nieodparta chęć wypicia czegoś co zawiera alkohol. Jest ona trudna i ciężka do opanowania. To chęć do upicia się, ucieczki do stanu jaki daje wypity alkohol, połączona jednocześnie z wzrastającym napięciem i coraz większym rozdrażnieniem. Głód ten pojawia się w wszędzie tam i  w każdej sytuacji, która kojarzy się ze spożywaniem alkoholu. Zdarza się, że pojawia się po spożyciu niedużej ilości napoju alkoholowego, najczęściej gdy pragniemy zwiększyć przeżywane w danej chwili uczucia. Istnieją osoby, które kwestionują istnienie takiego głodu, gdyż nie można naukowo np. przez pomiar fizjologiczny lub biochemiczny udowodnić jego istnienia. Ten kto go nie doświadczył nie może pojąć istoty tego zjawiska. Jest ono jedną z głównych przyczyn nawracającego uzależnienia od alkoholu.

Utrata kontroli

 Alkoholik przestaje kontrolować ilość wypitego alkoholu oraz ma ograniczone możliwości w określeniu  czasu zakończenia spożywania alkoholu. Umiejętności tych nie zatracają osoby, które piją niewiele i rzadko. Są świadome swoich możliwości i ograniczeń wynikających z otoczenia. Jednym z symptomów niemożności kontrolowania nałogu jest picie w pracy. Alkoholik próbuje początkowo kontrolować się, jednakże głód alkoholowy skutecznie uniemożliwia mu przeprowadzenie samokontroli w zakresie ilości wypijanego alkoholu i momentu zakończenia picia.

 Alkoholowy Zespół Abstynencyjny

U alkoholika w momencie kiedy alkohol  w organizmie przestaje działać, stwierdza się wystąpienie objawów Alkoholowego Zespołu Abstynencyjnego. Organizm domaga się kolejnej ilości alkoholu,ponieważ wszystkie procesy biochemiczne występujące w organizmie został podporządkowane pod jego działanie. Przyczyną tego jest klinowanie ( picie alkoholu aby złagodzić kaca ), które rozpoczyna każdy kolejny dzień spożywania alkoholu.  Dostarczenie do organizmu odpowiedniej ilości alkoholu przyczynia się do zmniejszenia symptomów abstynenckich, powoduje ustąpienie wszelkich bólów (np. głowy).
Osoba uzależniona czuje się wtedy bardziej żywa i pełna energii potrafi logicznie myśleć i jest w stanie się skoncentrować nad wykonywanymi czynnościami.  Alkoholik jest w stanie wtedy funkcjonować „normalnie”. Niestety  ten stan nie trwa długo, gdyż organizm sam oczyszcza się z nadmiaru alkoholu , a  symptomy zespołu abstynencyjnego  zaczynają się od nowa.  Często towarzyszy temu również  stan lękowy i przerażenie objawiające się błędnym myśleniem, że „gdy  nie wypiję to może się stać ze mną  coś niedobrego”.  Wówczas  pojawia się przekonanie, że najskuteczniejszym lekiem na objawy zespołu abstynencyjnego jest uzupełnienie ilości alkoholu w organizmie. Przekonanie to jest niestety błędne, a sposób ten jest mało skuteczny, ale osoba uzależniona nie jest tego  świadoma.

Abstynencja - objawy

Wśród typowych symptomów zaprzestania picia alkoholu należą: drganie mięśni, nadciśnienie, mdłości, rozwolnienie, zaburzenia snu, tachykardia, powiększone źrenice, silne pocenie się, wysuszanie śluzówek, drażliwość oraz napady lękowe. Każde nadużycie pozostawia w organizmie  ślad. Osoba, która nie jest uzależniona,  po wypiciu alkoholu następnego dnia czuje się bardzo chora.

Osoba taka czuje się rozbita, dręczą ją silne bóle głowy, jest ogólnie rozdrażniona, ma problemy ze skupieniem uwagi, nie potrafi sprostać dłuższemu wysiłkowi umysłowemu i fizycznemu oraz ma mdłości i wymioty. W mowie potocznej objawy te nazywane są kacem (  w medycynie stan ten określa się jako zatrucie ). Osoby uzależnione oprócz wyżej wymienionych objawów mają dodatkowo  symptomy zespołu abstynencyjnego, który pojawia się najczęściej po paru latach wzmożonego picia. Zespół  ten pojawia się szybciej jeśli alkohole pite są w większych dawkach  i  zawierają większą ilość czystego alkoholu (są mocniejsze).Urazy mózgu powodują, że  symptomy tego zespołu pojawiają się wcześniej.

Bolesne symptomy zespołu odstawienia  alkoholu rozpoczynają się podczas trzeźwienia lub już po jego zakończeniu, czyli w momencie kiedy organizm wyczuwa brak odpowiedniej ilości alkoholu we krwi. Organizm osoby uzależnionej jest na tyle przyzwyczajony do alkoholu, że gdy odczuwa jego brak nie jest w stanie prawidłowo i normalnie funkcjonować. Brak alkoholu we krwi powoduje, że organizm zaczyna się buntować i  domagać się kolejnej porcji alkoholu poprzez  symptomy zespołu abstynencyjnego. Wynika z tego, że tylko następna ilość alkoholu jest w stanie przywrócić normalne samopoczucie, złagodzić wszystkie bóle  oraz przynieść odpowiednią ulgę. Niestety poprzez klinowanie dochodzi do ponownego zatrucia organizmu czyli reintoksykacji. Alkoholik pije, ponieważ boi się, że zbyt długi brak alkoholu w organizmie spowoduje wystąpienie bolesnych symptomów zespołu abstynencyjnego.  I tu pojawia się błędne koło pije, żeby nie czuć bólu, a to z kolei wywołuje ból  spowodowany  piciem. Zespół abstynencyjny  rozwija się dynamicznie i jego rozwój dzieli się na dwa podstawowe etapy:

- stadium początkowe (wczesne) – trwające kilka lat, gdzie dominują symptomy  fragmentu układ nerwowego, który jest odpowiedzialny za czynności niezależne od woli człowieka. Zalicza się do nich częste bóle głowy, ogólne osłabienie, ciężkie bóle mięśni, ciągłe pragnienie, niesmak w ustach, wymioty, biegunki, wzmożone pocenie się , zdarza się także kołatanie serca;

- stadium końcowe – zawiera, prócz objawów podanych powyżej  również sferę psychiczną. Zalicza się tu głównie charakterystyczne zaburzenia nastroju oraz kłopoty ze snem. Typowym objawem jest depresja alkoholowa, z którą powiązany jest gniew i zwiększona drażliwość. Jeśli stan jest bardzo głęboki mogą pojawiać się omamy lub przewidzenia, a także majaczenie oraz drgawki wywołane napadami abstynencyjnymi. Ciężki zespół abstynencyjny początkowo mieści się w przedziale od 1 do 2 dni, ale stopniowo wydłuża się nawet do kilku tygodni . prawdopodobnie jest  obrazem zmian zachodzących w międzymózgowiu.  Może się zdarzyć, że u osób leczonych z alkoholizmu podczas abstynencji pojawiają się symptomy podobne do tych, którymi charakteryzuje się zespół abstynecyjny. Zdarza się, że pacjenci czują smak alkoholu w ustach, któremu towarzyszy silna potrzeba wypicia czegoś zawierającego alkohol. Objaw ten nazywa się „suchym kacem” i pojawia się on tylko u osób, które są uzależnione. Pojawia się on często w sytuacjach, które kojarzą się z alkoholem np. podczas zakupów w sklepie, gdzie sprzedawany jest alkohol.

Podwyższona tolerancja alkoholu

Organizm toleruje alkohol etylowy, więc po pewnym czasie stała ilość alkoholu dostarczana do organizmu przestaje dawać spodziewane efekty. Aby uzyskać oczekiwany efekt osoba uzależniona zaczyna zwiększać dawki pitego alkoholu.

Tolerancją nazywamy zdolność ludzkiego organizmu do ponoszenia bez większych konsekwencji (oczywiście ma to swoje granice) oddziaływań  fizykochemicznych i innych. Granica tolerancji dla każdej osoby jest inna. Jest w stanie zmieniać się także dla jednej osoby w zależności od czynników wewnętrznych lub zewnętrznych. Każdy kto pił alkohol miał okazję przekonać się na własnej skórze jaka jest jego własna granica tolerancji ( dla jednych jest ona większa, a dla innych mniejsza). Wówczas organizm wytwarza reakcję obronną przykładowo poprzez odruchy wymiotne „mówiąc”  w ten sposób, że jest zatruty i nie przyjmie kolejnej porcji alkoholu. Zwiększenie granicy tolerancji zachodzi czasem niezauważalnie, staje się tak w momencie gdy osoba nie pijąca, nagle spożywa naraz sporą dawkę alkoholu, co powoduje przystosowanie organizmu jednocześnie nie pojawiają się symptomy zatrucia. Zwiększenie tolerancji charakteryzuje początek uzależnienia i rośnie stopniowo. Jednocześnie rośnie przystosowanie ludzkiego organizmu do zatrucia alkoholowego. Wypity alkohol szybciej się rozkłada i robi w ten sposób miejsce dla kolejne porcji. Osoba reagująca w ten sposób jest w stanie wypić więcej jednocześnie nie będąc pijaną. Zwiększenie tolerancji ma miejsce gdy wypijana uprzednio dawka nie daje efektu lub wywołany przez nią efekt jest zdecydowanie słabszy od spodziewanego.Zwiększona tolerancja trwa przez dłuższy czas ( nawet do kilku lat ) i zależna jest od możliwości psychofizycznych danej osoby oraz intensywności spożywania. Jednakże im dłużej dla osoby uzależnionej tolerancja ta w końcu zacznie się zmniejszać.

Zmniejszenie zakresu zachowań powiązanych ze spożywaniem alkoholu.

 O zmniejszeniu zakresu zachowań  mówimy gdy, osoba spożywa alkohol w pewien tylko dla niej charakterystyczny sposób; przykładowo zaczyna pić z konkretnym zamiarem, posiada charakterystyczny sposób spożywania. Zalicza się do tego spożywanie w stałych, bardzo podobnych sytuacjach (picie w czasie trwania weekendu) oraz  picie w towarzystwie osób o gorszej sytuacji społecznej (dla osoby rozpoczynającej picie nie ma większego znaczenia z kim i gdzie pije).

Zaniedbywanie innych niż picie, przyjemności (hobby) oraz zachowań.

Dla osoby uzależnionej alkohol jest ważną częścią codziennego życia. Plan dnia jest skoncentrowany na szukaniu okazji do napicia się oraz dostępie do alkoholu. Problem uzależnienia nie istnieje dopóki picie w towarzystwie ma jedynie wyraz symboliczny, a ważniejszą częścią są spotkania oraz rozmowy z ludźmi alkohol ma jedynie symboliczne znaczenie. Spostrzeżenie, że w czasie kontaktów z ludźmi alkohol  dostarcza „korzyści”, sprawia że alkohol robi się ważną częścią życia przyszłego alkoholika. Właśnie w tym momencie całe otoczenie jak i zainteresowania stają się mniej ważne, a na czele stawiany jest alkohol. Cele, do których dąży  spadają na dalszy plan. Większość energii i czasu pochłaniają myśli o alkoholu, sposobności do wypicia, szukanie okazji oraz skrupulatne zaplanowanie kto ile może wypić i szczególna dbałość o to by alkoholu wystarczyło. Alkohol zajmuje pierwsze miejsce na liście życiowych celów, mimo że trzeba będzie ponieść konsekwencje picia. Obietnice składane przez osoby uzależnione nie dają rezultatów gdyż są co chwilę łamane.

Spożywanie alkoholu, mimo że jest się świadomym jego złego wpływu na zdrowie.

To kryterium jest spełnione gdy osoba świadomie pije alkoholu zdając sobie sprawę, że to pogarsza jej stan zdrowia. Najważniejsza nie jest ogólnodostępna wiedza na temat szkodliwego działania alkoholu na zdrowie dostępną w mediach, szkole itp. , ale o konkretne wiadomości na temat stanu zdrowia np. od lekarza (osoba jest świadoma choroby, która wywołana jest przez nadużycie alkoholu i pomimo to nadal spożywa alkohol).

Zaburzenia, po których można stwierdzić uzależnienie to między innymi: częste luki w pamięci, występowanie „palimpsetów alkoholowych” , powtarzające się „przerwy w życiorysie” – okresy zaników pamięci w wyniku spożycia alkoholu, nieudane próby opanowania nałogu – samowolne próby przerwania lub ograniczenia picia poprzez różnego rodzaju ograniczenia, powroty do nałogu po przerwie. Często alkoholik zaprzecza temu, że jest uzależniony i nie wierzy, że jest alkoholikiem. Nałogowi towarzyszą stany lękowe, ataki strachu i paniki bez konkretnego powodu oraz próby samo okaleczenia.

Alkohol jest przyczyna wielu zmian w organizmie, a także w psychice człowieka. Nadmierne spożywanie alkoholu jest przyczyną wielu chorób i mają negatywny wpływ na większość układów w organizmie np. układu  pokarmowego czy krążenie, może być również przyczyną wystąpienia nowotworu.
Jest udowodnione naukowo, że nawet nieduża ilość spożytego alkoholu ma zdecydowany wpływ na  to jak człowiek się zachowuje. Nawet niewielka dawka alkoholu etylowego obniża prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Przeprowadzone badania dowodzą, że istnieje zależność pomiędzy zachowaniem człowiek a ilością wypitego alkoholu ( człowiek nie jest w stanie logicznie myśleć ani  poprawnie oceniać sytuacji ). Maleje także uczuciowość wyższa czyli np. moralność czy poczucie więzi międzyludzkich. Zdarza się, że ważniejsze staja się instynkty oraz popędy, a także zachowania prymitywne. Niewielka ilość alkoholu powoduje zaburzenia wzroku oraz słuchu , maleje także koordynacja ruchowa.
Błędne jest zatem stwierdzenie, że napoje alkoholowe polepszają działanie układu nerwowego gdyż jego działanie wywołuje reakcję dokładnie odwrotną. Im więcej alkoholu we krwi  tym większe jest zatrucie alkoholem organizmu  co powoduje zwiększenie jego działania na układ nerwowy, a jego szkodliwy oddziaływanie dociera do mózgu. Po dłuższym czasie maleją, a nawet znikają całkowicie również instynkty oraz popędy. Zanika możliwość wykonywania jakichkolwiek czynności.
Pojawia się wrażenie kompletnego otępienia i człowiek staje się senny, a następnie wiele osób traci przytomność. Szkodliwe działanie alkoholu dociera do głównej części  układu nerwowego czyli rdzenia i częściowo do pnia mózgowego, a wtedy zanikają u człowieka wszelki odruchy. Istnieje ryzyko zatrzymania pracy najważniejszych dla życia ludzkiego ośrodków mózgowych, a w następstwie może dojść do głębokiego zaburzenia układu krążenia lub oddechowego. Skrajnie w wyniku tych zaburzeń może nawet dojść do śmierci osoby.

Źródło:Wydawnictwo Greg

Czytaj też:"Jaki wpływ ma alkohol na zdrowie. cz.2"
"Współuzależnienie - problem nie tylko żon alkoholików"