W przypadku nieskuteczności metod niefarmakologicznych, skrajnego nasilenia objawów ADHD, pojawiających się powikłań lub niemożności zastosowania metod niefarmakologicznych wskazana może być farmakoterapia. Długotrwała (często wieloletnia), bezpieczna i skuteczna farmakoterapia jest metodą o udowodnionej skuteczności w ADHD.

Zastosowanie skutecznego leczenia farmakologicznego przewyższa skuteczność samego wsparcia psychologicznego i interwencji behawioralnych. Udowodniły to między innymi badania naukowe finansowane przez Rząd Stanów Zjednoczonych (MTA Study). Oczywiście nie można nadużywać leków, niemniej jednak przy dużym nasileniu objawów ADHD bez ich podawania raczej nie osiągnie się znaczącej poprawy w funkcjonowaniu dziecka. Należy pamiętać, że leki działają tylko wtedy, kiedy są podawane. Odstawienie leczenia farmakologicznego powoduje, że objawy ADHD występują w takim nasileniu w jakim występowałyby bez wcześniejszego leczenia farmakologicznego.

Podawanie leków pozwala na lepsze funkcjonowanie dziecka oraz może zapobiegać powikłaniom ADHD.

Ważne jest dobranie odpowiedniego dla dziecka leku (często pierwszy zastosowany lek może okazać się nieskuteczny i może wystąpić konieczność zmiany leku na inny). Ważne jest aby lek był stosowany systematycznie, w odpowiednich dawkach terapeutycznych i przez określony czas. Niektóre leki wymagają kilkutygodniowego stosowania w dawkach terapeutycznych po to by określić ich skuteczność, skuteczność innych (leki psychostymulujące) może być widoczna już po zastosowaniu pierwszej dawki leku.

Konieczne jest monitorowanie skuteczności leczenia (zmiana nasilenia objawów ADHD - ocena rodziców, wychowawcy, dziecka) i działań niepożądanych. Pojawienie się działań niepożądanych, uciążliwych dla dziecka lub niebezpiecznych dla zdrowia wymaga odstawienia leku.

Warto przy tym pamiętać, że niektórych leków (np. klonidyna - preparat Iporel) nie można odstawiać nagle. Jeżeli to możliwe na okres wakacji leki zwykle są odstawiane (tzw. "wakacje lekowe"). Po "wakacjach lekowych" po pierwszym miesiącu nauki ponownie oceniamy nasilenie objawów (ocena wychowawcy i rodziców), w celu określenia czy nadal leczenie farmakologiczne jest konieczne.

Należy podkreślić, że brak zgodności między lekarzem a pacjentem (i jego rodziną) zmniejsza efektywność wszystkich rodzajów farmakoterapii). W związku z dużymi oporami rodziców dotyczącymi zastosowania u ich dziecka leków psychotropowych często konieczne jest duże zaufanie rodziców w stosunku do lekarza, poprzedzone spokojnym wyjaśnianiem działania leków, korzyści i ewentualnych zagrożeń związanych z zastosowaniem danego leku. Rodzice powinni być poinformowani o objawach niepożądanych leku oraz mieć możliwość szybkiego kontaktu z lekarzem w celu omówienia ich niepokojów (szczególnie w okresie włączania leczenia farmakologicznego).

Leki stosowane w leczeniu ADHD:

 

• leki psychostymulujące (w warunkach polskich - metylfenidat)
• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny (atomoksetyna)
• trójcylkiczne leki przeciwdepresyjne (np. imipramina, amitryptylina, dezipramina, clomipramina)
• alfa-mimetyki (klonidyna)
• bupropion
• inne leki przeciwdepresyjne (moklebemid, wenlafaksyna).

Spośród wymienionych powyżej leków według wskazań ekspertów (amerykańskich i europejskich) lekami z wyboru w leczeniu nadpobudliwości psychoruchowej są leki psychostymulujące, a preparatem pierwszego wyboru jest zwykle metylfenidat. Skuteczność leków psychostymulujących potwierdzona została ponad 160 kontrolowanymi badaniami. Odsetek popraw sięga w przypadku tych leków 75-80%. Podobną skutecznością cechuje się atomoksetyna zarejestrowana w 2002 roku do leczenia ADHD.

W chwili obecnej, ze względu na dostępność i koszt terapii w Polsce stosowane są trójcykliczne leki przeciwdepresyjne. Ich skuteczność potwierdzona została w ponad 30 badaniach kontrolowanych. Są one skuteczne u ponad 50% pacjentów, jednak ze względu na objawy niepożądane pacjenci często odstawiają lek. Klonidyna zmniejsza głównie objawy nadruchliwości, impulsywności i agresji impulsywnej. Wskazana jest również w przypadku nadpobudliwości psychoruchowej z współistniejącymi tikami. Skuteczność innych leków nie została potwierdzona w szerokich badaniach kontrolowanych.

Stosowanie neuroleptyków powinno być w ADHD bardzo ograniczone i stosowane tylko w przypadku nieskuteczności wszelkich innych rodzajów farmakoterapii i tylko wtedy, jeżeli ewentualne korzyści przewyższają potencjalne zagrożenia związane z ich zastosowaniem. Powinno się stosować neuroleptyki o najmniejszej ilości działań niepożądanych (np. risperidon). Ze względu na potencjalne uszkodzenie mięśnia sercowego nie powinno się stosować u dzieci thioridazyny. Neuroleptyki stosuje się w przypadku dołączających się do ADHD zaburzeń zachowania z nasiloną agresją.

Wszelkie metody stosowane w terapii ADHD (farmakologiczne i niefarmakologiczne) wymagają zbierania informacji zwrotnych co do ich skuteczności. Z uwagi na zależność skuteczności leczenia od dawki leku konieczne jest na każdej wizycie lekarskiej monitorowanie dokładności przestrzegania zaleceń lekarskich.


dr n. med. Gabriela Jagielska - pediatra, psychiatra dzieci i młodzieży, terapeuta rodzinny, Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centrum CBT (Centrum Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej), Warszawa

Źródło: Polskie Towarzystwo ADHD

Czytaj też:
Miłe, ale krnąbrne...
ADHD
Co robić gdy dziecko źle się zachowuje?