Skóra w różnych rejonach ciała znacząco różni się grubością. Na powiekach ma zaledwie pół milimetra, podczas gdy na podeszwach stóp oraz na wewnętrznej stronie dłoni może mierzyć nawet 4 milimetry grubości. Skóra składa się z dwóch warstw - wewnętrznej, zwanej skórą właściwą, oraz zewnętrznego naskórka (epidermy).

Naskórek(Epiderma)

Jak sama nazwa wskazuje, warstwa ta znajduje się na zewnątrz skóry właściwej. Naskórek ma prostą budowę. Nie ma w nim nerwów, naczyń krwionośnych (włosowych kapilar) ani mieszków włosowych. Duża część naskórka pełni funkcję powłoki zdolnej do szybkiej odbudowy oraz wytrzymującej znaczne otarcia i urazy. Najbardziej zewnętrzne komórki epidermy są obumarłe i nieustannie zrzucane oraz zastępowane przez komórki wytworzone przez niższe, żywe warstwy. Przyjmuje się, że okres od wytworzenia komórki na spodzie naskórka do momentu jego obumarcia i zrzucenia z zewnętrznej powierzchni trwa przecięt¬nie około 30 dni. Dorosła osoba zrzuca każdego dnia blisko 9 gramów złuszczonego naskórka. Większa część wzrostu i namnażania się komórek w warstwach leżących poniżej odbywa się w ciągu nocy w trakcie snu.

Najgłębsza warstwa naskórka, gdzie powstają wszystkie komórki epidermy, nazywana jest warstwą podstawną. Zawiera ona również pigment - melanine - w postaci granulek gromadzonych w melanocytach. Jeśli komórki w warstwie podstawnej ulegną procesowi nowotworowemu, wytwarzają komórki rakowe skóry, a proces ten nazywanyjest rakiem podstawnokomórkowym skóry (basalioma lub wrzód żrący rakowy). Jeśli już musisz zapaść na chorobę nowotworową, jest to najlepszy wybór. Nie daje odległych przerzutów i ma stuprocentową uleczalność.

Pomiędzy komórkami warstwy podstawnej a obumarłymi zewnętrznymi komórkami naskórka znajduje się warstwa komórek kolczystych, które noszą taką nazwę z uwagi na pewne podobieństwo do liści ostrokrzewu. Kiedy lokalnie jakaś grupa komórek kolczystych zaczyna rosnąć nienormalnie szybko, dochodzi do powstania brodawki. Może się to stać np. wskutek działania wirusa Human papillomavirus.
Podstawową funkcją komórek kolczystych jest wytwarzanie twardego, nierozpuszczalnego białka o nazwie keratyna. W miarę jak komórki kolczyste są wypychane ku powierzchni skóry przez rosnące poniżej inne komórki, te pierwsze stopniowo obumierają, tracąc jądro z DNA i stając się jedynie płaskimi „kopertami" z keratyną. Grubość warstwy keratyny w danym miejscu zależy od tego, co dzieje się z tym fragmentem skóry. Jeśli człowiek traktuje go łagodnie, warstwa obumarłych komórek jest bardzo cienka. Lecz jeśli wywiera się na to miejsce nieustanny nacisk, np. pracując łopatą albo nosząc za ciasne obuwie, warstwa keratyny robi się znacznie grubsza, formując zrogowacenie, „odcisk", czyli modzelę. Lekarze często nazywają warstwę keratynową warstwą zrogowaciałych komórek. Dodajmy, że również paznokcie oraz włosy są wytworzone w głównej mierze z keratyny.

W warstwie komórek podstawnych i kolczystych rozrzucone są liczne żywe komórki, zupełnie odmiennego typu, zwane komórkami Langerhansa (dendrytycznymi). Są to aktywne komórki, zdolne do wchłaniania drobnoustrojów, zanieczyszczeń skóry oraz innych niepożądanych obiektów. Podobnie jak wszystkie komórki „żerne", są one nazywane fagocytami. Słowo to pochodzi od greckiego phagos, co oznacza jedzenie, oraz kutos, „pojemnik", „puste naczynie". Komórki dendrytyczne mają długie, rozgałęzione odnogi i są znacznie większe niż większość fagocytów, stąd też są nazywane makrofagami, czyli „wielkimi żercami".

Od pewnego czasu wiemy, że makrofagi są elementami systemu odpornościowego. Badania wykazały, że komórki dendrytyczne odgrywają ważną rolę w powstawaniu uszkodzeń, które są jednym z objawów egzemy. Składają się one na system rozpoznawania substancji, na które dana osoba jest uczulona, czyli antygenów. Jeśli komórki dendrytyczne występują w niedoborze, nigdy nie dochodzi do alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

Skóra właściwa

Skóra właściwa, która spoczywa nawarstwię tkanki tłuszczowej, jest strukturą bardziej skomplikowaną od epidermy. Jej zewnętrzna powierzchnia - ta, która styka się z warstwą komórek podstawnych naskórka - nie jest płaska, lecz ma postać milionów drobnych pagórków, nazywanych brodawkami (papillae), z których każda zawiera niewielki zespół naczyń krwionośnych. Kiedy chirurdzy pobierają płat skóry do przeszczepu, by przykryć miejsce pozbawione skóry, nacinają skórę na taką głębokość, by ostrze przecięło wierzchołki tych małych brodawek. Kiedy cięcie jest poprawne, na powierzchni uwidoczniają się tysiące drobnych czerwonych punkcików. Obfite zasilanie w krew umożliwia skórze kontrolę ciepłoty ciała oraz pozwala na szybkie gojenie skaleczeń i zranień.

Brodawki nie są rozrzucone przypadkowo, lecz ułożone w podwójnym szeregu, który tworzy układ lekko uniesionych, prostych lub zakrzywionych prążków w epidermie. Schemat jest ten niepowtarzalny u każdej osoby i odzwierciedlony na opuszkach palców w postaci linii papilarnych, po których można zidentyfikować każdą osobę. Biegiem linii papilarnych różnią się nawet bliźnięta jednojajowe.
Skóra właściwa składa się z poplątanej siatki włókien elastycznej tkanki, przez którą przechodzą mieszki włosowe (zawierające włosy) oraz kanaliki gruczołów potowych. Każdy mieszek włosowy posiada własne mięśnie, umocowane w skórze właściwej. Kiedy mięśnie te naprężają mieszek, który normalnie znajduje się pod określonym kątem, włos podnosi się do pozycji wypionowanej. W rezultacie włosy „stają dęba". Mięśnie te, znane w łacinie arrectorpili musculus, czyli mięśnie napinające włosy, kurczą się, gdy odczuwamy strach. Ich skurcze powodują też ściąganie skóry wokół ujścia mieszka włosowego, doprowadzając do powstania tzw. „gęsiej skórki".

Mieszki włosowe o kształcie kolb oraz spiralne gruczoły potowe leżą w warstwie tłuszczowej pod skórą właściwą. W ciele statystycznej osoby znajduje się około dwóch milionów gruczołów potowych; każdego dnia bez wzmożonego wysiłku wydalamy około pół litra potu.
Na różnych poziomach w skórze właściwej rozrzucone są również miliony malutkich wyspecjalizowanych zakończeń nerwowych, które zapewniają skórze wrażliwość na wiele rozmaitych bodźców - lekki i mocny dotyk, nacisk, ból oraz niską i wysoką temperaturę.

Inne wiadomości ogólne

Niektóre nerwy skórne mają zdolność reagowania nawet na najsubtelniejsze bodźce, takie jak delikatny dotyk lub poruszanie się drobnego owada. Reakcja na tego typu bodźce często ma postać swędzenia i niemal zawsze wywołuje odruch drapania się. Ten sam efekt powstaje po uwolnieniu określonych substancji drażniących w obrębie samej skóry. Jest to bardzo ważna cecha egzemy.

Ponieważ skóra jest jedynym widzianym przez nas organem ciała, jesteśmy naturalnie uwrażliwieni na jej wygląd. Krótko mówiąc, jest to narząd pociągu erotycznego, a skóra mężczyzn i kobiet w znacznym stopniu różni się wyglądem. Wynika to po części z działania takich hormonówjak estrogen i testosteron, które wpływają na skórę, stosownie do płci hamując bądź pobudzając wzrost włosów. Istnieje cały szereg schorzeń, w których odbiegający poziom niewłaściwego hormonu może spowodować u kobiet pojawienie się cech skóry typowych dla mężczyzn i na odwrót.

Pociąg seksualny, tylko po części determinowany przez modę, wymaga, by skóra była gładka i wolna od jakichkolwiek skaz. Nadmiernie tłusta skóra jest uważana w świecie zachodnim za niepożądaną, a ludzie biali często stosują puder, by poprawić jej wygląd. Z drugiej strony czarna skóra może wydać się zbyt sucha przy braku odpowiedniej ilości wydzieliny łojowej. W niektórych kulturach za atrakcyjne seksualnie uważane jest ozdabianie skóry tatuażem lub jej naciąganie.

Ocena opalenizny zmienia się zależnie od obszaru zamieszkania oraz czasów. Ludzie o ciemnej skórze często preferują rozjaśnianie karnacji, natomiast ci o jasnej - przyciemniająją. Obecnie każdy powinien być świadom faktu, iż nadmierne wystawianie białej skóry na działanie słońca jest niepożądane. Światło słoneczne zawiera promienie ultrafioletowe, które mogą powodować poparzenia. Promieniowanie to wywiera jeszcze inne skutki, które się kumulują. Jeśli przez jakiś okres człowiek otrzymuje dawkę światła słonecznego większą od minimalnej, może to prowadzić do uszkodzenia białka kolagenowego. Białko to utrzymuje elastyczność i wytrzymałość skóry. Wskutek uszkodzenia kolagenu skóra rozciąga się lub obwisa albo też tworzy nadmierne zmarszczki i wygląda staro. Zdarzają się oba przypadki. Ten rodzaj niepożądanych zmian jest często udziałem ludzi białoskórych, przebywających w tropikach, lub maniaków plażowania, spędzających dużo czasu na słońcu, by wykorzystać każdą sposobność do opalania. Rdzenni mieszkańcy obszarów tropikalnych mają naturalną ochronę w postaci dużej ilości pigmentu (melaniny), który działa jak krem z filtrem słonecznym. Ale również biali ludzie nie cierpią z powodu nadmiernej ilości promieni - nawet w tropikach - jeśli odpowiednio chronią się przed słońcem; ich skóra pozostaje wtedy gładka i elastyczna.

Promienie ultrafioletowe działają również szkodliwie na DNA w głębszych, żywych komórkach skóry. Może to powodować zrogowacenie słoneczne, w którym powstają przebarwione, jątrzące się białe płaty skórne. Zaburzenie to może przerodzić się nawet w postać nowotworu skórnego - raka kolczystokomórkowego skóry. O wiele częściej zaś promieniowanie ultrafioletowe powoduje wystąpienie mniej groźnego nowotworu komórek podstawnych skóry, zwanego rakiem podstawnokomórkowym, o którym już wspomniałem. W najpoważniejszym przypadku uszkodzenie DNA spowodowane promieniowaniem ultrafioletowym może prowadzić do powstania czerniaka złośliwego. Nie jest to schorzenie powszechne, ale pojawia się coraz częściej i jest bardzo dotkliwe.

Źródło: R.Youngson  "Jak radzić sobie z chorobami skórnymi" wyd.Feeria

Czytaj też:  "Niektóre fakty na temat skóry"
 "Skóra i uroda" - Poradnik Zdrowia

Z czego składa się skóra i jak działa?  Sprawdź to oglądając film: Czym jest skóra?"