Działanie lecznicze ziół jest związane z występowaniem w roślinach aktywnych biologicznie związków chemicznych zwanych „substancjami czynnymi”.

Można je podzielić na substancje podstawowe – występujące w zasadzie we wszystkich roślinach i odpowiadające za najważniejsze funkcje fizjologiczne, i substancje wtórne – produkty przemiany materii roślin. Poszczególne substancje wtórne występują jedynie w określonych grupach botanicznych i to w różnym natężeniu w zależności od fazy rozwojowej rośliny.

WĘGLOWODANY – stanowią one materiał budulcowy komórek roślinnych (celuloza, pektyny) oraz materiał energetyczny i zapasowy (inulina, cukry proste, wielocukry)

TŁUSZCZE – stanowią dla rośliny składnik o znaczeniu energetycznym (estry kwasów tłuszczowych i gliceryny).

AMINOKWSY, BIAŁKA I ENZYMY – stanowią zasadniczą rolę w procesach przemiany materii (składniki budulcowe białek)

Wśród substancji wtórnych znajdują się:

GLIKOZYDY – związki chemiczne, pochodne węglowodanów opierające się na połączeniu cukrów (glikony) ze związkami niecukrowymi(aglikony). W ziołolecznictwie największe znaczenie mają:glikozydy nasercowe – zalecane w przypadku niewydolności krążenia występujące np.: w naparstnicy purpurowej, naparstnicy wełnistej, miłku wiosennym i konwalii majowej.glikozydy antrachinonowe – działanie przeczyszczające np.: w kruszynie pospolitej, rzewieniu dłoniastym)Znaczenie lecznicze mają również inne grupy glikozydów np.: glikozydy fenolowe, kumarynowe, flawonoidowe, cyjanogenne, gorczyczne

FLAWONOIDY - inaczej związki flawonowe - grupa organicznych związków chemicznych, spełniających w roślinie funkcję barwników, przeciwutleniaczy i naturalnych insektycydów oraz fungicydów.Występują np.: w kwiatach bzu czarnego, jasnoty białej, głogu, kocanek, lipy, rumianku, oraz w brzozie, rdeście ptasim, fiołku trójbarwnym, rucie.

ANOCYJANY - glikozydy, rozpuszczalne w wodzie czerwone, niebieskie lub fioletowe barwniki. Występują w owocu bzu czarnego, borówki czernicy, kwiatach bławatka i malwy czarnej.

OLEJKI ETERYCZNE – wieloskładnikowe mieszaniny substancji lotnych o różnym charakterze chemicznym.Mają one duże znaczenie jako środki poprawiająe apetyt, ułatwiające trawienie, rozkurczowe, dezynfekujące, moczopędne i drażniące skóre. Rośliny charakteryzujące się wysoką zawartością olejków używane są jako przyprawy, oraz w przemyśle kosmetycznym i perfumeryjnym.

GARBNIKI – Są to substancje bezazotowe o wysokiej masie cząsteczkowej i złóżonym skladzie chemicznym. Garbniki naturalne należą do dwóch zasadniczych grup: garbników pirogalolowych, inaczej galotanoidów (hydrolizujących) i garbników katechinowych (niehydrolizujących). Garbniki mają zdolność tworzenia trwałych, nierozpuszczalnych w wodzie kompleksów z białkami co decyduje o ich podstawowym zastosowaniu w fitoterapii – działają ściągająco, przeciwzapalnie. Do surowców garbnikowych nalezą kora dębu, borówka czernica, orzech włoski, szałwia, ziele pięciornika gęsiego.

ŚLUZY– mieszaniny wielu związków będących polisacharydami. Ich działanie lecznicze polega na działaniu powlekającym i osłaniającym. Są to między innymi: nasiona kozieradki i lnu, prawoślaz, podbiał, ślaz, dziewanna.

SAPONINY – substancje o charakterze glikozydowym i różnej budowie chemicznej. Odzanaczją się działaniem wykrztuśnym i moczopędnym np.: lukrecja, pierwiosnki, mydlnica, owoce kasztanowca

GORYCZE – substancje o różnej budowie chemicznej, charakteryzujące się gorzkim smakiem. Stosowane głównie jako środki poprawiające apetyt i ułatwiające trawienie. Występują np.: w liściu bobrka trójlistnego, dziurawicu, krwawniku, piołunie, korzeniu mniszka i podróżnika.

ALKALOIDY – Zawierające azot substancje chemiczne, o bardzo silnym oddziaływaniu na organizm człowieka znane i silne naturalne trucizny, to z reguły alkaloidy. Alkaloidami są np.: nikotyna - w liściach tytoniu, strychnina - w nasionach kulczyby, kokaina w liściach kokainowca, morfina - w makowcu, atropina – w jagodach wilczej jagody. Do alkaloidów należy również kofeina występująca w kawie czy herbacie, teobromina w kakao czy większość trucizn roślinnych.

Więcej o ziołach:

mojzielnik.pl