Na schorzenia gruczołu krokowego (prostaty, czyli stercza) mężczyźni w wieku dojrzałym cierpią coraz częściej. Częstość występowania tej choroby u mężczyzn po 50 roku życia przybiera rozmiary epidemii. Zwiększona liczba zachorowań, którą odnotowują lekarze, jest spowodowana różnymi przyczynami. Wynika zarówno ze starzenia się populacji, jak
i wzrostu świadomości zdrowotnej oraz zwiększenia dostępności usług medycznych.

Do tej pory jedyną pewną metodą leczenia gruczolaka stercza jest zabieg chirurgiczny. Ale też podstawową sprawą jest prewencja tego schorzenia i działania, mające na celu powstrzymanie rozrostu gruczołu krokowego. W tych działaniach największe znaczenie maja preparaty roślinne, ze względu na ich dość wysoką skuteczność ( nie mniejszą niż stosowane dotychczas leki hormonalne) oraz brak działań ubocznych. Stwierdzono również, że połączenie kilku surowców roślinnych lub ich składników (wyizolowanych) daje w tym schorzeniu korzystny efekt wielostronnego działania – przede wszystkim moczopędnego, rozkurczowego, przeciwzapalnego i uspokajającego. Takie leki znajduje zastosowanie głownie w pierwszym i na początku drugiego stadium gruczolaka. Ich działanie daje się zaobserwować przede wszystkim w łagodzeniu zaburzeń oddawania moczu i w zahamowaniu rozrostu gruczołu. Oczywiście konieczne jest pozostawanie cały czas pod obserwacją lekarską. Lekarz też decyduje o konieczności operacyjnego leczenia schorzenia.

Do zachowawczego leczenia przerostu prostaty można stosować surowce roślinne, których substancje czynne (najczęściej o budowie przypominającej sterydowe hormony człowieka) występują we frakcjach tłuszczowych (lipidowych).

Do takich surowców należą:
Owoce palmy karłowej (Serenoae repens). Pozyskuje z nich leczniczy olej lub używa całych wysuszonych owoców, z których otrzymuje się ekstrakty zawierające nie tylko składniki olejowe, ale i działające hormonalnie popaczenia sterydowe (np. związany glikozydowo β-sitosterol).
Owoce palmy sabalowej (Sabal palmetto). Składnikami czynnymi tych palmowych owoców są olej tłusty oraz towarzyszący mu w znacznych ilościach związek steroidowy - β- sitosterol
Kora śliwy afrykańskiej (Pygeum africanum). Występuje w niej podobny kompleks aktywnych substancji lipidowo-steroidowych jak u wyżej wymienionych palm.
Korzeń pokrzywy zwyczajnej (Urtica doica). Frakcją aktywną biologicznie jest tu też kompleks tłuszczowo- steroidowy.
Nasiona dyni (Cucurbita pepo). Badania tego surowca wykazały, że występujące w nim związki – olej, fitosterole i tzw. kukurbitacyny (triterpeny zbliżone budową do steroli) działają przeciwprostatowo, a ich aktywność można porównać do działania owoców palmy karłowej lub sabalowej.
Kiełki kukurydzy (Zea mays). Szczególne zainteresowanie budzi frakcja steroidowa z kukurydzy o składzie zbliżonym do związków wyizolowanych z kory śliwy afrykańskiej. Otrzymywana ona z oleju kukurydzianego składa się m.in. z takich związków, jak: fitosterole, tokoferole (witamina E), karoteny (prowitamina A).

Znane są też inne rośliny, w których stwierdzono ostatnio związki uzasadniające ich zastosowanie, często wielokierunkowe w leczeniu przerostu gruczołu krokowego. Należą do nich: ziele wierzbownicy drobnokwiatowej (Epilobium parviflorum) i wierzbówki kiprzycy (Chamaenerion angustifolium). Do roślin leczniczych spotykanych w preparatach przeciwprostatowych dostarczających surowców o działaniu moczopędnym, przeciwzapalnym, przeciwwysiękowym, przeciwkrwotocznym lub przeciwskurczowym należą: kłącze perzu, pączki topoli, ziele nawłoci, ziele rzepiku, silcie borówki brusznicy, liście mącznicy, nasiona kasztanowca, ziele tasznika, ziele rdest ptasiego, ziele glistnika.

Recepta podawana przez prof. J.Lutomskiego

Składniki:

• korzeń pokrzywy zwyczajnej – 55g
  
• ziele nawłoci – 30g
  
• koszyczek rumianku – 9g
  
• ziele tymianku – 5g
  
• korzeń kozłka lekarskiego – 1g
  

Sposób użycia: 1 łyżeczkę ziół zalać szklanką wody o temperaturze pokojowej, odstawić na 10 minut, pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance w terapii I stadium łagodnego rozrostu stercza.
Recepta podawana przez dra W.J.Pajora

Składniki:

• ziele i korzeń pokrzywy zwyczajnej – 50g
  
• nasiona dyni sproszkowane – 50g
  
• koszyczek rumianku – 40g
  
• pączki i kora topili – 40g
  
• owoc bzu czarnego – 20g
  
• liść orzecha włoskiego – 20g

Sposób użycia: 1 łyżkę ziół zalać szklanką wody o temperaturze pokojowej, podgrzewać stopniowo do wrzenia, gotować powoli przez kilka minut, odstawić na 10 minut, przecedzić pić ciepły płyn 3-4 razy dziennie po 1 szklance, 30 minut po jedzeniu w terapii I stadium łagodnego rozrostu stercza.

Bibliografia:

Keville K. Zielona apteka. Rośliny, które leczą i zapobiegają. Wyd. Świat Książki”, Warszawa, 2002.

Kora M. Apteka w ogrodzie. Przewodnik Pacjenta. Książka i Wiedza. Warszawa 2003

Krześniak L.M. Apteczka ziołowa. Wyd. „Sport i Turystyka”, Warszawa1988.

Lamer – Zarawska E. Zioła w geriatrii. Wyd. Astrum, Wrocław. 1997.

Szymański A. Domowe leki naturalne. Wyd. Mada, Warszawa, 1996.